Krishnkant Unadkat

2012-01-23T01:48:00.000-08:00

દૂરના, નજીકના, દિલના અને દિમાગના સંબંધો

ચિંતનની પળે - કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

એમાં તમે છો, હું છું અને થોડા મિત્ર છે,

એથી જ જીવનકથાના પ્રસંગો સચિત્ર છે.

- બરકત વિરાણી ‘બેફામ’

માણસ આખી દુનિયા સામે લડી શકે છે પણ પોતાના લોકો સાથે લડી શકતો નથી, કારણ કે ત્યાં એને ‘જીતવું’ હોતું નથી પણ ‘જીવવું’ હોય છે. આખી દુનિયા પ્રેમ કરતી હોય પણ આપણે જેને પ્રેમ કરતાં હોય એવી એક વ્યક્તિ જો આપણને નફરત કરતી હોય તો જિંદગીમાં અધૂરપ લાગે છે.

સંબંધો બહુ અટપટી ચીજ છે. કેટલાક સંબંધો દૂરના હોય છે અને કેટલાક નજીકના. કેટલાક દિલના હોય છે એટલે કેટલાક દિમાગના. કેટલાક લોહીના હોય છે અને કેટલાક પાણીના. થોડાક સંબંધો આંસુના હોય છે. હસી શકાય તેવા સંબંધો ઘણા હોય છે પણ રડી શકાય એવા સંબંધો શોધવા પડે છે. રડવા માટે જ્યારે કોઈ ખભો ન મળે ત્યારે માણસ ખૂણો શોધે છે. તમારી પાસે એવી વ્યક્તિ છે જેની પાસે તમે કોઈ સંકોચ વગર રડી શકો? આંસુ આપણું પડે અને પીગળતું કોઈ હોય ત્યારે સાચો સંબંધ જીવાતો હોય છે. કોઈ સમજવાવાળું હોય તો માણસ વેદના પણ જીવી જાય છે.

કેટલાક સંબંધો કામના હોય છે, કેટલાક ન-કામના હોય છે અને મોટા ભાગના સંબંધો માત્ર ‘નામ’ના હોય છે. માણસનું ‘નામ’હોય તો માન આપનારા પણ કેટલાક સંબંધો હોય છે. મન વગરના નમન ગરજાઉ હોય છે. ગરિમાવાળા સંબધોનો દુકાળ છે. આપણે કેટલા બધા સુકાયેલા અને ચીમળાયેલા સંબંધો જીવતાં હોઈએ છીએ ?

ઘરના લોકો પણ જ્યારે અજાણ્યા લાગવા માંડે ત્યારે માણસ ખરી એકલતા અનુભવે છે. એકાંત ઉમદા છે પણ એકલતા અઘરી છે. આપણા કેટલા લોકો ‘પોતાના’ હોય છે? ઘણી વખત ઘરના લોકોનો જ ભાર લાગતો હોય છે. ઘણા લોકો ઘરમાં હોય ત્યારે ઘર ‘ભારી’ લાગે છે અને કેટલાક લોકો જાય ત્યારે ઘર ખાલી લાગે છે.

કેટલાક લોકોના નસીબમાં તો વિરહ પણ નથી હોતો. કોઈ હોય તો વિરહ હોય ને! બે મિત્રો હતા. એક મિત્રની પ્રેમિકા દૂર હતી. એ મિત્ર દુઃખી હતો. મિત્ર પાસે વેદના ઠાલવે. પ્રેમિકા સાથેની યાદો વાગોળે. એક દિવસ દુઃખી મિત્રે કહ્યું કે મારા જેવો કમનસીબ કોઈ ન હોય. મારી પાસે પ્રેમિકા છે છતાં નથી. આ સાંભળી બીજા મિત્રએ કહ્યું કે તું કમનસીબ નથી પણ નસીબદાર છે. તારી પાસે કોઈ તો એવું છે જેનો તને વિરહ છે. તારો ખાલીપો બીજી રીતે પ્રેમનો જ પર્યાય છે.

અનાથ આશ્રમમાં ઉછરેલા એક યુવાનને એક મિત્ર મળ્યો. એ મિત્રનાં મા-બાપ અવસાન પામ્યાં હતાં. મિત્રે અનાથ દોસ્તને કહ્યું કે, તારે પણ મા-બાપ નથી અને મારે પણ મા-બાપ નથી. એ રીતે આપણે બંને સરખા છીએ. આ વાત સાંભળીને અનાથ મિત્રે કહ્યું કે તારી વાત આમ સાચી છે અને આમ ખોટી છે. તારી પાસે તારી વેદનાનો આધાર છે. તારી પાસે બે ચહેરા છે. મારી પાસે તો મારી વેદનાનો કોઈ આધાર જ નથી. આધાર ન હોય ત્યારે ધાર બહુ તીક્ષ્ણ લાગે છે અને આવી ઘણી ધારો આખી જિંદગી ભોંકાતી રહે છે.

રાખવા પડે એટલે રખાતા સંબંધોની સંખ્યા વધતી જાય છે. ફોર્માલિટી એટલી બધી વધી ગઈ છે કે માણસ નોર્મલ રહી શકતો નથી. જવું પડે એટલે જતાં હોઈએ એવા આપણા સંબંધો કેટલા બધા છે અને જ્યાં જવાનું મન થાય એવા સંબંધો કેટલા છે?ખરાબ ન લાગે એટલા માટે આપણે સારું લગાડતા હોઈએ છીએ! કાર્યક્રમો અને પ્રસંગોમાં વધતી સંખ્યા હવે ‘સ્ટેટ્સ’ ગણાય છે. આપણે સાંભળીએ છીએ કે, ઘણા માણસો હતા હોં! જેટલા માણસો હોય છે એમાંથી કેટલા સંબંધો સાચા હોય છે?

ફૂલોના બુકેની દુકાનો વધતી જાય છે અને આપણા સંબંધોમાંથી સુગંધ ઘટતી જાય છે. બુકે વેચતા એક વેપારીએ કહ્યું કે માણસ બુકે પસંદ કરતી વખતે કિંમત જુએ છે, જેટલો માણસ વધુ કામનો એટલો સારા માયલો બુકે લેવાનો! મોટા માણસની વ્યાખ્યા બુકેની સાઈઝથી મપાય છે! સંબંધો પણ આર્િટફિશિયલ થતા જાય છે. એક માણસ દરરોજ સ્ટ્રોબેરીનો આઈસક્રીમ ખાતો હતો. તેણે સ્ટ્રોબેરી કોઈ દિવસ જોઈ જ ન હતી. એ તો આઈસક્રીમના નકલી સ્વાદને જ સાચો માનતો હતો. એક દિવસ તેને અસલી સ્ટ્રોબેરી ખાવા મળી. સ્ટ્રોબેરી ચાખીને તેણે કહ્યું કે આ સ્વાદ બરાબર નથી! આપણે આર્િટફિશિયલ સંબંધોમાં એટલા બધા અટવાઈ ગયા છીએ કે આપણને સાચા સંબંધો પણ હવે સ્પર્શતા નથી. દરેક સંબંધ પર આપણને શંકા જાય છે. એનો શું સ્વાર્થ છે કે એ મારું આટલું બધું ધ્યાન રાખે છે? એવો વિચાર કરવાવાળા લોકો વધતા જાય છે.

કોઈ પ્રેમથી બોલાવે તોપણ માણસને એવું લાગે છે કે નક્કી એનો કંઈક સ્વાર્થ હોવો જોઈએ. જાણે સ્વાર્થ વગરનો કોઈ પ્રેમ જ ન હોય. એક પ્રેમીએ તેની પ્રેમિકાને કહ્યું કે હું તને ખરેખર સાચો પ્રેમ કરું છું. ખરેખર સાચો એટલે શું? હું પ્રેમ કરું છું એ પૂરતું નથી? ખોટા પ્રેમની સંખ્યા વધતી જાય ત્યારે સાચો પ્રેમ પણ શંકાસ્પદ બની જાય છે. કેટલા સંબંધો સમ ખાઈને નભતા હોય છે? સમ ખાવા પડે ત્યારે સમજજો કે તમારા સંબંધમાં શ્રદ્ધા ખૂટી ગઈ છે. ઘણાના તો સમ પણ એવા હોય છે કે માણસ પૂછી બેસે, તું સાચા સમ ખાય છે એની શું ખાતરી?

માણસ પાસે હવે એવા સંબંધોની પણ અછત છે કે જ્યાં એ દિલ ખોલીને બોલી શકે. કોઈને અંગત વાત કરતાં પણ માણસ ડરવા લાગ્યો છે. એ મારી વાત લીક કરી દેશે તો? તમારી બધી જ અંગત વાતો કરી શકો એવો કોઈ સંબંધ તમારી પાસે છે?જો હોય તો તમે નસીબદાર છો.

સંબંધમાં એક બીજી વાત એ પણ છે કે દરેક સંબંધ ઉપર શંકા ન રાખો. સંબંધોમાં ડરવાનું પણ ન હોય. ઘણા લોકો પોતાની અંગત વાત કરતા જ નથી. સંબંધોને પણ તક આપવી જોઈએ. સંબંધ ખોટો પડશે તો? એ ભયે સંબંધ જ ન બાંધીએ તો ક્યારેય સાચો સંબંધ મળશે જ નહીં. લોહીના દરેક સંબંધ ઘટ્ટ નથી હોતા, નજીકના દરેક સંબંધ પાસે નથી હોતા, એવી જ રીતે દૂરના બધા સંબંધો પણ દૂર નથી હોતા.

એક ગઝલની પંક્તિ છે. તેરે જહાં મેં ઐસા નહીં કે પ્યાર ન હો, જ્હાં ઉમ્મીદ હો ઉસ કી વહાં નહીં મિલતા... ચલો માની લઈએ કે જ્યાં ઉમ્મીદ હોય ત્યાંથી ન મળે પણ જ્યાંથી મળે છે ત્યાં કેટલી લાગણી હોય છે? કોઈ સંબંધમાં ગેરંટી નથી હોતી. સંબંધોનો કોઈ ટ્રેડ માર્ક નથી. સંબંધો તો બસ જિવાતા હોય છે. સંબંધોમાં શ્રદ્ધા રાખો અને સંબંધો જીવો જે સંબંધમાં સત્ત્વ હશે એ કાયમ સજીવન જ રહેશે. નિર્જીવ સંબંધોની પાછળ ન દોડો, એવા સંબંધોમાં હાંફ સિવાય કંઈ જ નહીં મળે. દરેક માણસ પાસે પોતાના પૂરતા સંબંધો હોય જ છે પણ આપણે એ સંબંધને નજરઅંદાઝ કરતાં હોઈએ છીએ. તમારા સંબંધોને જીવતાં રાખો, કારણ કે આખરે એ જ જિંદગીને જીવવા જેવી બનાવતા હોય છે.

છેલ્લો સીન

જો તમારી ઇચ્છા પ્રેમ મેળવવાની હોય તો, પ્રેમ કરો. - સેનેકા

kkantu@gmail.com

2012-01-09T22:57:00.000-08:00

દરેક માણસ કોઈ ને કોઈ અસલામતીમાં જીવે છે

ચિંતનની પળે - કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

હવે આથી વધુ શું ખાલી હાથે દિન વિતાવું હું? કે મારી જિંદગી પણ મારા કબજામાં નથી હોતી.

વધુ હસવાથી આંસુ આવતાં જોઈને પૂછું છું, અસર એનાથી ઊલટી કેમ રોવામાં નથી હોતી?

-બરકત વીરાણી ‘બેફામ’

જિંદગી અનિશ્ચિતતા અને અસલામતીથી છલોછલ છે. દરેક વ્યક્તિને કોઈ ને કોઈ વાતે અસલામતીનો અહેસાસ થાય છે. દરેક વ્યક્તિ કોઈ અજાણ્યા ભયમાં જીવે છે. આમ થશે તો? તેમ થશે તો? આટલાં વર્ષો મેં જે મહેનત કરી છે તેના ઉપર પાણી ફરી જશે તો? મારી પાસે જે છે તે હું ગુમાવી દઈશ તો? જાત જાતના ડરને કારણે માણસ તેની ‘નેચરલ લાઇફ’ જીવી શકતો નથી. બધા જ જાણે છે કે દુનિયામાં કંઈ જ સલામત કે સિક્યોર્ડ નથી, જિંદગી જ ક્યાં સિક્યોર્ડ છે? હવે પછીની ક્ષણોમાં શું થવાનું છે એની તમને ખબર છે? ના, આપણને ખબર નથી, તો પછી સતત ડરવાનું શા માટે?

અસલામતી કે અનિશ્ચિતતા એ ડરવાની વસ્તુ નથી, સમજવાની વસ્તુ છે, કારણ કે એ તો હાજર જ છે. તમે તેનાથી ભાગીને ક્યાંય જઈ શકવાના જ નથી. તમે ભાગશો તો પણ એ તમને પકડી લેશે. અસલામતીથી જરા પણ ડરો કે ડગમગો નહીં, કારણ કે આપણે તેની સાથે જ તો જીવવાનું છે.

એક ફિલોસોફરે સરસ વાત કરી છે. માણસ એટલા માટે દુઃખી છે, કારણ કે તે સંપૂર્ણ અસલામત વિશ્વમાં સતત સલામતી શોધતો ફરે છે. એ સલામતી શોધી પણ લે છે અને પછી પાછો એ જ સલામતીની અસલામતી અનુભવે છે.

એક યુવાન હતો. તેને સતત એવું થતું કે મને એક એવી વ્યક્તિ મળે જે મને ખૂબ જ પ્રેમ કરે. તેને એક યુવતી સાથે પ્રેમ થયો. તેને થયું કે હું જે ઇચ્છતો હતો એ મને મળી ગયું. બંને એકબીજાને ખૂબ પ્રેમ કરતાં. ધીમે ધીમે યુવાનને ડર લાગવા માંડયો કે મારો પ્રેમ મારાથી છીનવાઈ જશે તો? હું પાછો એકલો થઈ જઈશ તો? મારી પ્રેમિકા મને દગો દેશે તો? તેને થયું કે મારી આ મૂંઝવણ હું મારી પ્રેમિકાને જ કહું.

એક દિવસ તેણે આ વાત પ્રેમિકાને કરી. પ્રેમિકાને પૂછયું, કે તું મને આખી જિંદગી પ્રેમ કરીશને? પ્રેમિકા ખડખડાટ હસવા લાગી. પ્રેમિકાએ કહ્યું, મને ખબર નથી. આ પર્વતની ખીણમાં આપણે બેઠાં છીએ, ઉપરથી કોઈ મોટો પથ્થર હમણાં પડે અને હું મરી જાઉં તો? તને કાલની ખબર છે કે તું કાલે મારી સાથે હોઈશ? તો પછી આખી જિંદગીની ચિંતા શા માટે કરે છે? મને તો એટલી ખબર છે કે હું અત્યારે તારી સાથે છું અને તને પ્રેમ કરું છું. તું અત્યારે તારી સાથે નથી. તું આજમાં નથી. તું આવતી કાલમાં જીવે છે. આવતી કાલ જે તદ્દન અનિશ્ચિત છે, આવતી કાલ જે તદ્દન અસલામત છે. આજમાં જીવ. અત્યારે જીવ. ડર હટાવી દે. હવે પછીની ક્ષણની ખબર નથી અને તું આખી જિંદગીની ચિંતા કરે છે. આવું જ કરતો રહીશ તો તું ક્યારેય તારી સાચી જિંદગી જીવી નહીં શકે. કાલની મને ખબર નથી, કાલની મને ચિંતા પણ નથી. મને માત્ર એટલી ખબર છે કે અત્યારે હું છું, અત્યારે જેટલો પ્રેમ થાય એટલો પ્રેમ તને કરી લઉં.

કેવું છે? કાલની ખબર નથી અને આપણે ‘ગેરંટી’ અને ‘વોરંટી’ શોધતા ફરીએ છીએ. બીમારીની ખબર નથી અને મેડિકલ ઇન્સ્યુરન્સ લીધે રાખીએ છીએ. કાલની ખબર નથી અને જીવનનો વીમો ઉતારીએ છીએ. એનો મતલબ એવો નથી કે કોઈ પ્લાનિંગ જ ન કરવું. પ્લાનિંગ કરવું જ જોઈએ, સલામતી વિચારવી પણ જોઈએ, છતાં એક વસ્તુ યાદ રાખવા જેવી છે કે અસલામતીથી ડરવાનો કોઈ જ મતલબ નથી. અને હા, ગમે તેવી અસલામતીમાં પણ જિંદગી ટકવાની જ છે. સવાલ માત્ર એટલો ચિંતનની પળે જ હોય છે કે આપણે જિંદગીને કેવી રીતે સમજીએ છીએ.

માણસને કઈ કઈ વાતનો ડર લાગે છે? ઘરનો, પ્રેમનો, સંબંધનો, જિંદગીનો અને નોકરી અથવા ધંધાનો. મજાની વાત એ છે કે આમાંથી કશું જ નિશ્ચિત નથી. આપણે એક વસ્તુ મેળવીએ છીએ અને પછી તેને પકડી રાખીએ છીએ. આપણે એટલા માટે જ પકડી રાખીએ છીએ, કારણ કે આપણને ડર છે કે એ આપણા હાથમાંથી છટકી જશે. એ છટકી જાય તો માણસ કંઈ જ કરી શકતો નથી, છતાં તેને જકડી રાખે છે.

માણસ સતત સલામતી માટે મથતો રહે છે. સલામતીની ચિંતામાં એ સરખું જીવતો પણ નથી. મને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકશે તો? મારાં સંતાનોને કંઈ થઈ જશે તો?મારો દીકરો કે દીકરી પરીક્ષામાં ફેઇલ થશે તો?મારી દીકરીને સારું ઠેકાણું નહીં મળે તો?અરે, માણસ તો ત્યાં સુધી ડરતો રહે છે કે મારે કાલે વહેલી સવારે ટ્રેન કે ફ્લાઇટ પકડવાની છે એ હું મિસ કરી દઈશ તો?સવારે વહેલું ઉઠાશે નહીં તો? મોબાઇલમાં મૂકેલો એલાર્મ સવારે નહીં વાગે તો? મને કંઈક થઈ જશે તો? આ બધાંમાંથી કંઈ નિશ્ચિત નથી તો પણ આપણે ડરતાં રહીએ છીએ ને.

કાર્લ યુંગ નામના વિદ્વાને કહ્યું છે કે, માણસની વ્યાખ્યા દરેક માણસે સમજવી જોઈએ. માણસને તો ક્યારેય બદલવું હોતું જ નથી, પરંતુ માણસ એ માત્ર માણસ નથી. માણસ એટલે માણસ અને તેના સંજોગો. માણસ ભલે ન બદલે પણ સંજોગો તો બદલતા રહેવાના જ છે. સંજોગો બદલાય છે એટલે જ માણસ બદલાય છે. તમે તમારા સંજોગોને તમારાથી દૂર ન કરી શકો. સંજોગો એકસરખા રહેવાના જ નથી. આપણે સંજોગોની કલ્પના અને સંજોગોની શક્યતાઓ વિચારીને જિંદગીને જીવવાની મથામણ કરતાં રહીએ છીએ અને સંજોગો બદલીને સાવ જુદાં જ રૂપે સામે આવી જાય છે. એટલે જ કહેવું પડે કે જિંદગી જીવવી હોય અને જિંદગીને પ્રેમ કરવો હોય તો સંજોગોથી ડરો નહીં પણ સંજોગો સ્વીકારો. જિંદગી પ્રશ્ન આપે છે, એ પ્રશ્નનો જવાબ પૂરો કરીએ ત્યાં જિંદગી આખું ક્વેશ્વન પેપર જ બદલાવી નાખે છે.

માણસ આખી જિંદગી પ્લાનિંગમાં વિતાવે છે. માણસ પાસે કાલનું પ્લાનિંગ છે, માણસ પાસે આખી જિંદગીનું પ્લાનિંગ છે. માણસ પાસે માત્ર અત્યારનું પ્લાનિંગ નથી, અત્યારે કેમ જીવવું એ તેને ખબર નથી, કારણ કે એ કાલના પ્લાનિંગમાં જ અટવાયેલો છે, એવી કાલ જેની કંઈ જ ખબર નથી.

માણસ જ આખી જિંદગી અસલામતી અને અનિશ્ચિતાથી ડરતો અને ફફડતો રહે છે. કેટલાક લોકો તો જિંદગીથી એટલા બધા ડરી જાય છે કે એ આપઘાત કરવાનું વિચારવા લાગે છે કે આપઘાત કરી લે છે. તમને ખબર છે, માણસ સિવાય કોઈ જ જીવ ક્યારેય આપઘાત કરતો નથી. તમે કોઈ પક્ષીને ગળે ફાંસો ખાતા જોયું છે? કોઈ પશુએ ઝેર પીને જીવ દીધાનું તમે સાંભળ્યું છે? ઝરણાંનો રસ્તો બંધ કરી દો તો એ છલકીને બાજુમાં નવો રસ્તો કરી વહેવા લાગે છે. માત્ર માણસ જ અટકી જાય છે. એ એવું માનવા લાગે છે કે હવે કોઈ રસ્તો જ નથી. રસ્તો તો હોય જ છે, આપણે આપણી આંખો અને બુદ્ધિ બંધ કરી દઈએ છીએ એટલે આપણને રસ્તો દેખાતો કે સૂઝતો નથી.

અસલામતીથી બચવાનો માત્ર એક જ ઉપાય છે અને એ ઉપાય એવો છે કે અસલામતીથી ક્યારેય ડરવું નહીં. યાદ રાખો કંઈ જ સલામત નથી. આપણે જે સલામતી શોધી કે ગોઠવી છે એ સનાતન નથી. માત્ર અસલામતી જ સનાતન છે. માત્ર સલામતી પાછળ ન દોડો, અસલામતીને સ્વીકારો. કોઈ સંજોગથી થથરી ન જાવ, કોઈ વાતથી ડરી ન જાવ. તમે છો તો બધું છે. જે બદલાય છે એ માત્ર એક પરિસ્થિતિ હોય છે, જે ફરીથી બદલાવાની હોય છે.

દરેક માણસ જાણે છે કે આપણું ધાર્યું કંઈ થવાનું નથી, છતાં દરેક માણસ સતત એવું જ ઇચ્છતો અને કરતો રહે છે કે પોતાનું ધાર્યું થાય. કંઈ જ આપણા ‘કંટ્રોલ’માં નથી, છતાં આપણે બધું જ ‘કંટ્રોલ’ કરવું હોય છે અને આ ‘કંટ્રોલ’ની ઉપાધિમાં આપણે આપણા પરથી જ ‘કંટ્રોલ’ ગુમાવી દઈએ છીએ. સ્વીકારી લો કે કંઈ જ સલામત નથી, અસલામતીથી દુઃખી ન થાવ. આજમાં જીવો, અત્યારે જીવો, આ ક્ષણ તમારી છે અને તમે એ ક્ષણના છો? આપણે સમયથી ભાગી અને તેનાથી આગળ નીકળી જવાનો ખોટો પ્રયાસ કરતા રહીએ છીએ અને કાલની ચિંતામાં જીવીએ છીએ. મજા અત્યારે છે, આનંદ આ ક્ષણે છે, સુખ તમારી પડખે છે. જે અસલામતી લાગે છે એ અણસમજ છે. ડરતાં રહેશો તો ક્યારેય જિંદગી જીવી નહીં શકો. કોઈ વાતનો અફસોસ ન કરો, કોઈ વાતની ચિંતા ન કરો. જિંદગી જેવી છે એવી ખુલ્લા દિલે જીવો, તો જ જિંદગી જીવવાની મજા આવશે.

છેલ્લો સીન :
જીવન એટલે માણસનો એવી પરિસ્થિતિ સામેનો સંઘર્ષ જે તેને દબાવી દેવા માગે છે.
-સ્વામી વિવેકાનંદ

2012-01-01T06:41:00.000-08:00

નવા વર્ષે સંકલ્પ કરો

મારી જિંદગી હું પૂરી ભવ્યતાથી જીવીશ

ચિંતનની પળે - કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

રોજ સાંજે ને સવારે હોય શું? એક ઇચ્છાથી વધારે હોય શું?

જો હૃદયમાં બેસી ગઈ હો પાનખર, તો બગીચે ને બહારે હોય શું?

- દિનેશ ડોંગરે ‘નાદાન’

આજથી નવું વર્ષ શરૂ થયું. માણસને શું ફેર પડે છે? વર્ષ તો આવે અને જાય. આપણે ન હતા ત્યારે પણ વર્ષ બદલાતું હતું, આપણે નહીં હોઈએ ત્યારે પણ વર્ષ બદલાશે. રોજ જેવી જ સવાર છે અને દરરોજ જેવી જ રાત હશે. માત્ર કેલેન્ડર બદલાય છે, બીજું કશું જ નહીં. આવું વિચારવું હોય તો વિચારી શકાય.

એ સિવાય થોડુંક જુદી રીતે પણ વિચારી શકાય. આજથી એક નવી શરૂઆત થાય છે. એક નવી કૂંપળ ફૂટે છે. આ કૂંપળમાંથી ધીમે ધીમે ફૂલ બનશે. સૂરજના પહેલા કિરણ જેવી નજાકત આ નવા વર્ષના પહેલા દિવસમાં છે. દરેક નવી શરૂઆત સાથે જિંદગીમાં પણ કંઈ નવીનતા ઉમેરાવી જોઈએ, કારણ કે જિંદગીથી ઉત્તમ અને જિંદગીથી સુંદર કંઈ જ નથી. અંગ્રેજીમાં એક વાક્ય છે, નથિંગ ઈઝ લાર્જર ધેન લાઈફ.

ગયા વર્ષની કઈ એવી ઘટના છે જે તમને મમળાવવાનું મન થાય છે? ગયા ૩૬૫ દિવસમાં કયો દિવસ તમારા માટે ‘બેસ્ટ ડે ઓફ ધ યર’ હતો? કયું દૃશ્ય તમને યાદ આવે છે? તમારી સાથે શું સારું બન્યું હતું? યાદ કરવા માટે વિચાર કરવો પડે છે, કારણ કે આપણે સારું ઝડપથી ભૂલી જઈએ છે.આપણે ચુંબનને ભૂલી જઈએ છીએ ને થપ્પડને યાદ રાખીએ છીએ.

જિંદગી કેવી છે? દોસ્તી યાદ રાખવી પડે છે અને નફરત ભુલાતી નથી. ફ્રેન્ડશિપ ‘ફ્રેશ’ નથી અને નફરતમાં ‘ગ્રેસ’ નથી. જિંદગી ‘ગ્રેસફુલ’ હોવી જોઈએ. ગમે તે થાય હું મારો ‘ગ્રેસ’ ગુમાવીશ નહીં. દરેક જિંદગીની એક ભવ્યતા છે. તમારી જિંદગી કેટલી જાજરમાન છે? તમને તમારું કેટલું ગૌરવ છે?

આજે નવા વર્ષના દિવસે તમને એમ કહેવામાં આવે કે તમારે એક વ્યક્તિને માફ કરવાની છે. તો તમે કોને માફ કરો? એક ઘટના તમારે કાયમ માટે ભૂલી જવાની છે, તો તમે કઈ ઘટના ભૂલી જાવ? એક માણસ સંત પાસે ગયો. સંતને પૂછયું કે, માણસ દુઃખી શા માટે છે? સંતે કહ્યું કે, સાવ સરળ અને સીધું કારણ છે માણસ દુઃખી એટલા માટે થાય છે, કારણ કે જે ભૂલવાનું હોય એ ભૂલતો નથી અને જે યાદ રાખવાનું હોય એ ભૂલી જાય છે. આ ક્રમને ઉલટાવી નાખો તો સુખ જ સુખ છે.

જિંદગીએ ત્રણ પાનાંનું પુસ્તક છે. બે પાનાં તો કુદરતે અગાઉથી જ લખી નાખ્યાં છે આ બે પાનાંમાં પહેલું પાનું છે, જન્મ. અને ત્રીજું પાનું છે મૃત્યુ. માત્ર વચ્ચેનું પાનું ભગવાને આપણા માટે છોડયું છે. આ પાનું એટલે જિંદગી. તમારે આ પાનામાં શું લખવું છે? આ પાનામાં તમારે કેવું ચિત્ર દોરવું છે, સોહામણું કે બિહામણું? કેટલું રડવું છે અને કેટલું હસવું છે? કેટલો પ્રેમ કરવો છે અને કેટલી નફરત? ચોઈસ ઈઝ યોર્સ. પસંદગી તમારે કરવાની છે.

જિંદગી જીવો, કારણ કે જિંદગી બીજી વખત નથી મળવાની. આપણે ઘણા પ્રશ્નોમાં કારણ વગરના ઉલઝતા હોઈએ છીએ? ભગવાન રજનીશને એક વખત એક માણસે સવાલ કર્યો. તમારા આશ્રમમાં તો બધું જ ‘બેફામ’ છે. બધા લોકો બિન્ધાસ્ત વર્તે છે, કોઈ વાતનો છોછ નથી, ઘણું બધું એવું ચાલે છે જે યોગ્ય નથી. રજનીશે શાંતિથી ઉત્તર આપ્યો કે એમાં મારે શું? પેલા માણસે આશ્ચર્ય સાથે કહ્યું કે, તમે કેવી વાત કરો છો? આ આશ્રમ તો તમારો છે.

રજનીશે હળવાશથી કહ્યું, આશ્રમ મારો છે તો પછી એમાં તારે શું? આપણે જિંદગીના કયા પ્રશ્નને આટલી હળવાશથી લઈએ છીએ?

તમને ક્યારેય એવું લાગે છે કે આપણે જિંદગીને વધુ પડતી ગંભીરતાથી લઈએ છીએ? જિંદગી ગંભીર છે જ નહીં. જિંદગી તો સાવ હળવી છે. આપણે તેને ભારે અને ગંભીર બનાવી દઈએ છીએ. આપણે આપણો ‘ગ્રેસ’ અને ગૌરવ ગુમાવી દઈએ છીએ. ગમે તે થાય જિંદગીમાં ‘ગ્રેસ’ ન ગુમાવો. પ્રેમમાં પણ નહીં અને નફરતમાં પણ નહીં.

એક માણસે તેના મિત્રને પૂછયું પ્રેમ કરવો અઘરો છે કે નફરત? મિત્રએ જવાબ આપ્યો કે નફરત કરવી વધુ અઘરી છે, કારણ કે નફરતમાં વધુ ‘ગ્રેસ’ની જરૂર પડે છે. દોસ્તી રાખવી સહેલી છે પણ દુશ્મની નિભાવવી અઘરી છે. ગમે એવી નફરત હોય તો પણ માણસે મક્કમ રહેવું જોઈએ કે ના હું આવું તો નહીં જ કરું, હું મારું ગૌરવ ગુમાવીશ નહીં. ઘણી વખત માણસનું સાચું માપ દોસ્તીમાં નહીં પણ નફરતમાંથી નીકળે છે.

બે પ્રેમી હતાં. બંને વચ્ચે કોઈ બાબતે મનદુઃખ થયું. બંને જુદાં પડી ગયાં. એક વખત પ્રેમિકાને કોઈ કહ્યું કે, એ તો તારા વિશે એલફેલ બોલતો હતો. તું સારી નથી એવું કહેતો હતો. આ વાત સાંભળીને પ્રેમિકાએ કહ્યું કે આ વાત ખોટી છે એ મારા વિશે આવું બોલે જ નહીં, કારણ કે હું એ માણસને ઓળખું છું. આજે ભલે અમે જુદાં છીએ પણ એક સમયે અમે ભરપૂર પ્રેમ કર્યો હતો. તે મારા વિશે કેવું વિચારી શકે એ હું વિચારી શકું છું. ભલે અમે જુદાં થઈ ગયાં પણ મને એ માણસનું ગૌરવ છે. પેલા માણસે કહ્યું કે હું તો માત્ર થોડુંક ખોટું બોલીને તને ચકાસતો હતો. તારા જૂના પ્રેમીએ તો એવું જ કહ્યું હતું કે, તું સારી છે. અમુક બાબતે અમારે ન બન્યું પણ તેનો મતલબ એ નથી કે તે ખરાબ થઈ ગઈ. આપણા કેટલા સંબંધ આ કક્ષાના હોય છે? આપણે જુદા પડીએ પછી કેમ એકબીજાને બદનામ જ કરીએ છીએ.

બે મિત્રો વચ્ચે ઝઘડો થયો. એકે કહ્યું કે આપણો સંબંધ આજથી પૂરો. બીજા મિત્રએ કહ્યું કે, હશે. આપણો એક સંબંધ પૂરો થયો અને કદાચ નવો, જુદો અને નફરતનો સંબંધ શરૂ થાય છે. આ પણ એક સંબંધ નથી? નફરતથી પણ આપણે એક-બીજાને યાદ તો કરવાના જ છીએ. ચાલ, છૂટા પડતી વખતે એક નિર્ણય કરીએ કે જ્યારે યાદ કરીશું ત્યારે આપણે આપણાં સારા દિવસો અને સાથે વિતાવેલો શ્રેષ્ઠ સમય યાદ કરીશું. દોસ્ત, પૂરું તો એક દિવસ બધું જ થવાનું છે. જિંદગી પણ. નફરત સાથે શા માટે કંઈ પૂરું કરવું? અને હવે સંબંધ પૂરો જ કરવાનો છે તો પછી પ્રેમથી પૂરો કરીએ.

જિંદગીમાં કંઈ જ પરમેનન્ટ નથી. અરે, જિંદગી ખુદ ક્યાં પરમેનન્ટ છે? જે છે એ આજ છે, જે છે એ અત્યારે જ છે. અત્યારે જે છે એ જ જિંદગી છે. તમને જિંદગીથી પ્રેમ છે? તો આ ક્ષણ જીવી જાણો. નક્કી કરો કે હું મારી જિંદગી ભવ્યતાથી જીવીશ. કુદરતે આ જિંદગી દુઃખી થવા માટે નથી આપી, તેણે તો જીવવા માટે આપી છે. નવા વર્ષનો પ્રારંભ એવા સંકલ્પથી કરો કે જિંદગીની કોઈ ક્ષણ હું વેડફીશ નહીં, હું દરેક ક્ષણ જીવીશ, કારણ કે જિંદગી જીવવા માટે છે, કારણ કે જિંદગી ખૂબસૂરત છે. જિંદગી તમારી રાહ જુએ છે, તમે એને ગળે વળગાડી લો. જિંદગીને ખૂબ પ્રેમ કરો... માત્ર નવા વર્ષની જ નહીં, પૂરેપૂરી આખેઆખી, સંપૂર્ણ અને સુંદર જિંદગીની શુભકામના.

છેલ્લો સીન
Life is too short to waste time in hating anyone.

kkantu@gmail.com

2011-12-27T05:49:00.000-08:00

મને કયાંય ગમતું નથી, શું કરું?

ચિંતનની પળે - કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

જીવનની સમી સાંજે મારે જખ્મોની યાદી જોવી’તી,

બહુ ઓછાં પાનાં જોઈ શક્યો, બહુ અંગત અંગત નામ હતાં.

- સૈફ પાલનપુરી

માણસને વેદના, દર્દ અને પીડા સાથે આખા આયખાનો સંબંધ છે. એ ત્રણ સાથે જેટલો સંબંધ છે એટલો જ સંબંધ સુખ, ખુશી અને શાંતિ સાથે છે. તમામ લોકો પાસે આ બધું જ છે. માણસ આમાંથી જેને પંપાળે રાખે એ એનો સ્વભાવ બની જાય છે. એવો કયો માણસ છે જેને કોઈ જ વેદના નથી? દરેક વ્યક્તિ પાસે પોતાની વેદના હોય છે.

સુખી અને શાંત દેખાતા માણસો ખરેખર કેટલા સુખી હોય છે? હકીકતે દરેક માણસની અંદર વેદનાનો દરિયો ઘૂઘવતો હોય છે, પણ સમજુ માણસ વેદનાને સમજે છે, સ્વીકારે છે અને હસતા મોઢે સહન કરી લે છે. આગ નજીક હાથ ચાલ્યો જાય તો આપણે તરત જ આપણા હાથને ખેંચી લઈએ છીએ. આવું આપણે વેદના સાથે શા માટે નથી કરતા? જે વસ્તુ, જે વાત કે જે સ્થિતિ આપણા માટે અસહ્ય હોય તેનાથી આપણે દૂર કેમ નથી થતાં? સુખ એટલે દુઃખનો અસ્વીકાર. મારે દુઃખી નથી થવું, મારે દુઃખને સ્પર્શવા નથી દેવું. આવું વિચારવાનો મતલબ એવો નથી કે સ્વાર્થી થઈ જવું અને ફક્ત આપણું અને આપણાં સુખનું જ વિચારવું. સમજવાનું એટલું જ છે કે દુઃખ તો આવવાનું જ છે, વેદના તો થવાની જ છે. એ વેદનાને આપણા ઉપર કેટલી હાવી થવા દેવી?

વેદનાને જો પંપાળે રાખીએ તો એ ફરિયાદ બની જાય છે. માણસ પછી ફરિયાદો જ કરતો રહે છે. આપણી પાસે પણ ક્યાં ઓછી ફરિયાદો હોય છે? મારી સાથે જ આવું થાય છે એવું દરેક વ્યક્તિ માનતી હોય છે. હકીકતે બધાને કંઈ ને કંઈ થતું હોય છે. દરેક વ્યક્તિને એવું જ થતું હોય છે કે જો આ એક વાત સારી હોત તો જિંદગી કંઈક જુદી જ હોત! જિંદગીને દરેક સ્થિતિ અને દરેક સંજોગ સાથે જીવવાની હોય છે. દરેક સ્થિતિ અને સંજોગ આપણી ઇચ્છા મુજબના નહીં હોવાના, ઘણી સ્થિતિ આપણી ઇચ્છા વિરુદ્ધની અને ગમે નહીં એવી હોવાની. આ સ્થિતિને માણસ કેવી રીતે જીવે છે તેના પરથી જ તેની સમજણ, આવડત, ડહાપણ અને બુદ્ધિ મપાય છે.

દુઃખ અને વેદનાના પોટલાને જેમ બને એમ જલદી માથેથી ઉતારી દેવું જોઈએ. જો તેને ઉતારી ન દઈએ તો એ ભારેને ભારે થતું જાય છે અને એક વખત એ એટલું બધું ભારે થઈ જાય છે કે આપણે તેને સહન ન કરી શકીએ. દુનિયામાં દરેક દર્દની દવા છે. દરેક પીડા માટે પેઇન કિલર છે, પણ વેદના માટે કોઈ દવા નથી. દિલને કોઈ ઠેસ પહોંચાડે અને આપણે ડિસ્ટર્બ હોઈએ ત્યારે કોઈ દવા કામ કરતી નથી. ઉદાસીનું કોઈ ઓસડ નથી. ઉદાસી તો માણસે ખંખેરવી પડે છે. આવા સમયે માણસની સમજ જ ‘પેઇન કિલર’નું કામ કરે છે.

દરેક માણસને ક્યારેક તો એવું લાગે જ છે કે ક્યાંય મજા નથી આવતી, કંઈ જ ગમતું નથી, ઉદાસી આપણને ઘેરી લે છે. શા માટે મજા નથી આવતી તેની પણ આપણને ખબર હોય છે, પણ કેટલા લોકો પોતાની ઉદાસીથી ‘અવેર’ હોય છે? ઉદાસીને સમજનારા કેટલા લોકો ઉદાસીને ખંખેરી શકે છે? તમને જ્યારે ખબર પડે કે તમે મજામાં નથી તો તમે શું કરો છો? હા, ઉદાસી ખંખેરવી સહેલી નથી. ભીના કપડાંને છંટકોરીએ એટલી આસાનીથી દિલની ઉદાસીને ખંખેરી શકાતી નથી. ઉદાસી ખંખેરવા માટે પ્રયત્નો કરવા પડે છે. પ્રયત્નો કરવાથી એ ઉદાસી હટી શકતી હોય તો હટાવવી જ જોઈએ, તેને પંપાળવી ન જોઈએ. વિચારોની દિશાને જરાક બદલવાનો પ્રયત્ન કરી જોજો. હવા બદલાય ત્યારે નાવિક સઢની દિશા બદલી નાખે છે. આવું જ ઉદાસી વખતે કરવાનું હોય છે. કંઈક ગમતું કરીને અને થોડાક સારા વિચારો કરીને માણસ પોતાની દશા બદલી શકે છે. તમે દુઃખમાં વધુ સમય રચ્યાપચ્ચા ન રહો એ જ તમારી સમજદારી છે.

ઉદાસી, નિરાશા અને હતાશા એ જીવનનો સ્વાભાવિક ક્રમ છે. માણસ ગમે તે કરે તો પણ એ ક્યારેક ને ક્યારેક આવી જ જાય છે. આપણે તેને કેટલો સમય ટકવા દેવી તે આપણા હાથની વાત છે. ઉદાસી અને નિરાશા આપણો સ્વભાવ ન બની જવો જોઈએ.

એક માણસ સંત પાસે ગયો. તેણે પૂછયું કે જિંદગીમાં ઉદાસીને કઈ રીતે ટાળવી? સંતે કહ્યું કે, માણસે જિંદગીની ત્રણ બાબતો વિશે ક્યારેય ફરિયાદ ન કરવી જોઈએ, કારણ કે એ ત્રણે બાબતો આપણને આપણી પસંદગીથી મળતી નથી. આ ત્રણ વસ્તુ છે, પરિવાર, જ્ઞાતિ અને ધર્મ. હું કેમ આ પરિવારમાં જન્મ્યો? મારાં મા-બાપ કે ભાઈ-બહેન કેમ આવાં છે? આવા પ્રશ્નોનો કે ફરિયાદનો કોઈ મતલબ હોતો નથી. આ વાતને જરાક જુદી રીતે એમ પણ કહેવાય કે, ક્યારેય એવો વિચાર ન કરવો કે મારો જન્મ કોઈ ધનાઢય કે ઇજ્જતદારને ત્યાં થયો હોત તો સારું હોત! મહાન માણસનાં સંતાન પણ મૂર્ખ હોઈ શકે અને ધનાઢયનાં સંતાન પણ ભીખ માંગતાં થઈ ગયાં હોય તેવા અનેક કિસ્સા છે. એક સાચી વાત એ પણ છે કે માણસનો વિકાસ ક્યારેય જન્મથી નથી, કર્મથી થાય છે. દરેક માણસનો વિકાસ પોતાના હાથમાં છે. માણસ ધારે એ રીતે પોતાની જિંદગીને સંવારી અને વિકસાવી શકે છે. તમે મોટા અને મહાન લોકોનું ‘બેક ગ્રાઉન્ડ’ જોઈ જજો, બધા જ સ્ટ્રગલ કરી અને પડકાર ઝીલીને આગળ આવ્યા છે. માણસ એટલો નસીબદાર ચોક્કસ છે કે તે પોતાના મિત્રો અને સંબંધ પોતે નક્કી કરી શકે છે. મોટા ભાગે માણસ જેવો હોય છે,

એવા જ તેના સંબંધો હોય છે. એટલે જ એવું કહેવાય છે કે તમારે કોઈ વ્યક્તિની સાચી ઓળખ મેળવવી હોય તો તેના મિત્રો અને સંબંધોને ચેક કરી લેજો. તમને તેની સાચી ઓળખ મળી જશે. માણસ પોતાની દોસ્તી અને પોતાનો સંબંધ કેટલો જાળવે છે તેના ઉપરથી પણ તેનું માપ નીકળે છે. સંબંધો વારંવાર બનાવવા અને તોડવા બરાબર નથી. માણસને સરવાળે પોતાના સંબંધ જ કામ લાગતા હોય છે. કામ લાગવું એટલે જરૂર પડયે આર્થિક મદદ કરવી કે મેળવવી એ નથી. કામ લાગવું એટલે જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે નૈતિક રીતે સાથે ઊભા રહેવું.

માણસને માણસની આર્થિક જરૂર પડે છે તેના કરતાં વધુ માનસિક જરૂર પડે છે. દરેક પાસે કોઈ એવી વ્યક્તિ હોવી જોઈએ જેની પાસે એ વ્યક્ત થઈ શકે. જેની પાસે ખાલી થઈ શકાય, ઊભરો ઠાલવી શકાય અને હળવાશ ફિલ કરી શકાય તેવા લોકોની હંમેશાં અછત હોય છે. જો તમારી પાસે એકાદ-બે આવા લોકો હોય તો એ પૂરતાં છે.

બાકી જિંદગીમાં કોઈ તકલીફ કે દુઃખથી હતાશ ન થવું, ઉદાસ ન થવું, એ દૃઢતા જ તમને તમારા માર્ગથી વિચલિત થતાં રોકશે. મુશ્કેલી, દુઃખ અને નિરાશા તો જિંદગીમાં આવવાનાં જ છે. એક માળી હતો. તેના મિત્રએ તેને એક વાર પૂછયું કે, જિંદગીમાં ઘણુંબધું આપણને ન ગમતું હોય એવું શા માટે થાય છે? માળીએ સરસ વાત કરી. તેણે કહ્યું કે હું ફૂલછોડ ઉછેરું છું. મને એના પરથી એક વાત શીખવા મળી છે કે, ન ગમે એવું તો દરેક સાથે હોય જ છે. ગુલાબના છોડમાં કાંટા છે પણ કોઈ ગુલાબ કાંટાથી ડરીને ખીલ્યું ન હોય એવું જોયું છે? કમળ તો કાદવમાં જ ખીલે છે. કોઈ કમળે ક્યારેય મને ફરિયાદ નથી કરી કે અમારા માટે આવી જગ્યા કેમ? કોઈ વેલે અમને નથી કહ્યું કે અમે ટટ્ટાર કેમ નથી? પ્રકૃતિની દરેક રચનામાં પડકાર છે પણ ફૂલ ક્યારેય ઉદાસ નથી થતાં. માત્ર માણસ જ ફરિયાદો કરતો રહે છે અને ઉદાસીને પંપાળતો રહે છે. તમારી વેદનાને જેટલી વહેલી ખંખેરશો એટલી સંવેદના વિકસશે, તમારી ઉદાસીને જેટલી વહેલી હટાવશો એટલી ઝડપથી આનંદ આવશે અને તમારાં દુઃખને જેટલું દૂર રાખશો એટલું જ સુખ નજીક રહેશે.

છેલ્લો સીન :
દુઃખી સુખની ઇચ્છા કરે છે, સુખી વધુ સુખની ઇચ્છા રાખે છે. વાસ્તવમાં દુઃખ પ્રતિ ઉપદેશભાવ રાખવો તે જ સુખ છે.
- વિસુદ્ધિમગ્ગ

kkantu@gmail.com

2011-12-18T23:16:00.000-08:00

મેં તો કહ્યું હતું પણ તું ન માન્યો!

ચિંતનની પળે - કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

વો સૂફી કૌલ હોય યા પંડિત કા જ્ઞાન,

જિતની બીતે આપ પર ઉતના હી સચ માન.

- નિદા ફાઝલી

એક માણસ ફિલોસોફર પાસે ગયો. તેણે પૂછયું કે, તમારે મને કોઈ સલાહ આપવી હોય તો કઇ સલાહ આપો? ફિલોસોફરે હસીને કહ્યું કે, કોઈને સલાહ ન આપવી!

બીજો એક માણસ એક સંત પાસે ગયો. તેણે સંતને પૂછયું કે, લોકો એવું શા માટે કહે છે કે વડીલોની સલાહ માનવી જોઈએ. તમે શું કહો છો, વડીલોની સલાહ માનવી જોઈએ? સંતે કહ્યું કે, બિલકુલ માનવી જોઈએ, કારણ કે વડીલોએ ઘણી ભૂલો કરી હોય છે. તેની પાસે ભૂલોનો વધુ અનુભવ હોય છે.

સલાહ બહુ અટપટો સબજેક્ટ છે. ઘણા લોકોને સલાહ આપવાનો શોખ હોય છે. તમે પૂછો કે ન પૂછો એ સલાહ આપવા માંડે છે. સલાહ આપવાને એ પોતાની ફરજ સમજે છે. માત્ર ફરજ જ નહીં, અધિકાર પણ સમજે છે. પાછા એમ પણ કહે કે માનવું - ન માનવું તારી મરજી, આ તો મને એમ લાગ્યું કે મારે તને કહેવું જોઈએ એટલે હું તને કહું છું. હું તો તારું ભલું ઇચ્છું છું એટલે તને સમજાવું છું.

સલાહ વિશે સૌથી મોટી વાત એ છે કે જ્યાં સુધી કોઈ સલાહ ન માગે ત્યાં સુધી સલાહ ન આપવી. કોઈ સલાહ માગે અને આપણું એમાં ધ્યાન ન પડતું હોય તો બહુ પ્રેમથી કહી દેવાનું કે ભાઈ મને આ વિષયમાં કંઈ ખબર નથી પડતી, બહેતર એ છે કે તું કોઈ એવી વ્યક્તિને પૂછ જેને આ વિષયમાં ખબર પડે છે. મોટા ભાગે માણસ પાસે કોઈ સલાહ માગે કે એ તરત જ પોતાને સૂઝે એ સલાહ આપી દે છે.

જિંદગીમાં ઘણી વખત એવો સમય આવે છે જ્યારે માણસને સમજાતું નથી કે શું કરવું? આવા સમયે માણસ જેને સમજુ, ડાહ્યો,હિતેચ્છુ અને સ્વજન માનતો હોય એની સલાહ લે છે. ઘણીવખત માણસ સલાહ માગીને જ મૂંઝાઈ જાય છે, એટલી બધી સલાહ માગે છે કે પછી પોતે જ કંઈ નિર્ણય કરી શકતો નથી.

સલાહ વિશે એક સરસ અભ્યાસ થયો છે. આ અંગે એવું કહેવાયું છે કે અંતે માણસ એ જ સલાહ માનતો હોય છે, જે એ ઇચ્છતો હોય છે. માણસ એટલા માટે પૂછતો હોય છે, કારણ કે તે પોતે જે વિચારતો હોય છે એનું ઈન્ડોર્સમેન્ટ એટલે કે સમર્થન જોઈતું હોય છે. હું જે વિચારું છું એ સાચું છે એવો અભિપ્રાય એને જોઈતો હોય અને એ મળી જાય ત્યારે એ માની લેતો હોય છે.

એક ભાઈએ તેના સ્વજન પાસે એક મુદ્દે સલાહ માગી. એ સ્વજને સલાહ આપી. એ સલાહ યોગ્ય ન લાગી એટલે એ ભાઈએ સલાહ ન માની. સમય વીત્યો. પેલા ભાઈને થયું કે, મેં સ્વજનની સલાહ માની હોત તો સારું થાત. એ ભાઈ સ્વજન પાસે ગયા અને કહ્યું કે તમે મને સાચી સલાહ આપી હતી, હું ન માન્યો. પેલા સ્વજને કહ્યું કે, સલાહ ન માની તો ભોગવો. તમારા જેવા લોકો કોઈનું માનતા જ નથી. પછડાટ ખાય ત્યારે જ સમજે છે. આવી વાત સાંભળીને પેલા ભાઈને થયું કે મેં વળી ક્યાં ડાહ્યા થઈને આને સાચું કહ્યું, એક તો હાલત ખરાબ છે અને ઉપરથી ટોણા મારે છે.

સલાહ કોઈ માગે તો આપવામાં કંઈ ખોટું નથી પણ સલાહ આપનારે ક્યારેય સલાહ માગનારો એની સલાહ માને જ એવો આગ્રહ ન રાખવો જોઇએ. આપણે ઘણી વાર એવું જ ઇચ્છતા હોઈએ છીએ કે આપણે કહીએ એ સલાહ લોકોએ માનવી જ જોઈએ. ન માને તો ઘણા લોકોને ખોટું પણ લાગી જાય છે. સાચો સ્વજન એ છે જે સલાહ આપે છે, જો સલાહ ન માને તો માઠું લગાડતો નથી અને કોઈ સલાહ ન માનવાની ભૂલ સ્વીકારે તો પણ એની સાથે સહાનુભૂતિપૂર્વક વર્તે.

માણસની જેમ ઉંમર વધે તેમ એ પોતાને સલાહ આપવા માટે લાયક સમજવા લાગે છે. ઉંમરને અને સમજણને કંઇ લાગતું વળગતું નથી. ઘણી વખત નાની ઉંમરની વ્યક્તિની વાત પણ સાચી હોય છે. જો કે બહુ ઓછી વ્યક્તિઓ એવી હોય છે જે નાની ઉંમરની વ્યક્તિની સલાહ માંગે, માને અથવા તેનો આદર કરે. નાની ઉંમરના માણસ પાસે સલાહ માંગવા મોટું મન જોઇએ. કેટલા પિતા એવા હોય છે જે પોતાના પુત્રની સલાહ માગે છે? જા જા, તને શું ખબર પડે! નીકળી પડયો છે સલાહ આપવા! આખી દુનિયા સલાહ માગતી હોય છે પણ ઘરના લોકો જ વાત માનતા હોતા નથી.

સલાહ વિશે એક બીજી મહત્ત્વની વાત એ પણ છે કે, સલાહ આપનારને ક્યારેક દોષ ન દો. એક ભાઈએ એક મુદ્દે તેના મિત્રની સલાહ માંગી. મિત્રએ તેની સમજ મુજબ સલાહ આપી. એ સલાહ ખોટી પડી. મિત્રએ ઝઘડો કર્યો. તમારા પાપે જ બધું થયું. તારી સલાહ માની એટલે જ મારે ભોગવવાનું આવ્યું. મારી બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થઈ ગઈ હતી કે તારા જેવાની સલાહ માંગી. સલાહ આપનારે શુભ ઉદ્દેશથી જ સલાહ આપી હોય છે પણ દરેક વખતે કોઈની સલાહ સાચી પડે એ જરૂરી નથી. આપણી નિષ્ફળતાનો દોષ કોઈના માથે ઢોળવો ન જોઈએ.

સલાહ વિશે એક મજાની જોક છે. એક દીકરાએ એના બાપને પૂછયું કે મારે રાજકારણી થવું છે, શું કરવું જોઈએ? બાપે કહ્યું કે તું પહેલા માળે જા અને અગાશી ચિંતનની પળે પરથી કૂદકો માર. દીકરાને થયું કે પિતાજી કંઈ ખોટું થોડું કહે. એ ઉપર ગયો અને ઠેક્ડો માર્યો. દીકરાનો પગ ભાંગી ગયો. પિતાએ કહ્યું કે, તારે રાજકારણી થવું છે ને? તો પહેલી વાત એ કે સગા બાપની વાત પણ ન માનવી! ટાંટિયો ભાંગ્યો ને! તને સમજ નથી પડતી કે ઉપરથી પડીએ તો પગ ભાંગે! આડકતરી રીતે આ રમૂજી કિસ્સા પરથી એ જ સમજવાનું છે કે કોઈની સલાહ આંખો મીંચીને માની લેવી ન જોઈએ. પોતાની બુદ્ધિનો પણ ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

દરેક વખતે સલાહ માંગવાનું પણ વાજબી નથી. હા, ઘણી વખત આપણું ધ્યાન પડતું નથી. આવા સમયે માણસે પોતાના દિલની વાત સાંભળવી જોઈએ. દરેક માણસ પોતાનું સારું-નરસું વિચારતો જ હોય છે. ક્યારેક કંઈ મૂંઝવણ થાય તો થિંક ઓફ વર્સ્ટ. વધુમાં વધુ શું થઈ શકે એમ છે? સાહસ કરવાવાળાઓએ બહુ ઓછી સલાહો માંગી છે. તમારો નિર્ણય તમારાથી સારો કોઈ જ ન લઈ શકે. તમે જ તમારા સલાહકાર બનો. તમારી પરિસ્થિતિ, તમારા સંજોગો અને તમારી માનસિક્તા તમે જ સારી રીતે સમજી શકો. જિંદગીમાં દરેક નિર્ણય સાચા પડતાં નથી. કોઈ નિર્ણય ખોટો પડે તો પણ અફસોસ ન કરો.

અને હા, કોઈ સલાહ માંગે ત્યારે માત્ર સલાહ ન આપો, સાથ આપો. કારણ કે સલાહ ખોટી પડી શકે છે, સાથ નહીં!

છેલ્લો સીન

મુશ્કેલીમાંથી ઉગરવાનો સર્વોત્તમ માર્ગ એમાંથી પસાર થવું એ છે.

kkantu@gmail.com

2011-12-16T23:22:00.000-08:00

જિંદગી એટલે શું? રોમાંચ અને રોમાન્સ

ચિંતનની પળે - કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

ચારે તરફથી જ્યારે નિરાધાર હોય છે, માણસ એ વખતે સાચો કલાકાર હોય છે,

દીવાનગીની વાતને સમજી શકે ન જે, મારી સમજ મુજબ એ સમજદાર હોય છે

- ઓજસ પાલનપુરી

પૃથ્વી પર અવતરતું દરેક બાળક એવો સંદેશો લઈને આવે છે કે ઈશ્વરે હજુ માણસજાત ઉપરથી શ્રદ્ધા ગુમાવી નથી. છતાં માણસ પોતાની જાત, કાયનાત અને કુદરત પરથી શ્રદ્ધા કેમ ગુમાવી દે છે? માણસ પ્રકૃતિનો એક ઉમદા અંશ છે. કુદરતની રચના વિસ્મયકારક છે. પૃથ્વી, આકાશ, ગ્રહો, સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા, ઝરણાં, નદી, દરિયો, પર્વત, જંગલ, રણ, ટાઢ, તડકો, વરસાદ, ફળ, ફૂલ, રંગ, અસંખ્ય જીવો અને માણસ. લાંબો વિચાર કરો તો એવું લાગે કે કુદરતે કોઈ કમી નથી રાખી, છતાં પણ માણસ કેમ સતત અભાવમાં જ જીવે છે?

હમણાં એક મિત્રનો એસએમએસ આવ્યો. તેમાં લખ્યું હતું કે આ દુનિયામાં સૌથી વધુ ખોટું બોલાતું વાક્ય કયું છે? તેનો જવાબ હતો, હું મજામાં છું! તમે પણ આવું અસંખ્ય વાર બોલ્યા હશો. આવું બોલીને તમે ક્યારેય વિચાર કર્યો છે કે હું ખરેખર મજામાં છું? મજામાં નથી તો શા માટે નથી? ત્રીજો સવાલ એ કે મજામાં રહેતા કોણ રોકે છે? મજામાં રહેવું એ માણસનો અબાધિત અધિકાર છે. પણ કેટલા લોકો આ અધિકાર ભોગવી શકે છે? મોટા ભાગે માણસની માનસિકતા જ એને મજામાં રહેવા દેતી નથી. આશ્ચર્યની વાત એ જ છે કે માણસ હંમેશાં પોતાની સમસ્યા, પોતાનાં દુઃખ અને પોતે મજામાં રહી શકતો ન હોવા પાછળ બીજાને જ દોષ દે છે! બધાને તરત જ કોઈના તરફ આંગળી ચીંધી દેવી છે. આપણી પાસે કારણ હોય છે પણ મારણ હોતું નથી.

વિશ્વમાં જેટલા સજીવ છે તેમાં માણસ સૌથી બુદ્ધિશાળી પ્રાણી છે. તમને ક્યારેય એવો વિચાર આવે છે કે કુદરતે માત્ર માણસને જ શા માટે બુદ્ધિ અને વિચારવાની શક્તિ આપી? ઈશ્વરનો આશય બૂરો ન હોય. તેનો ઇરાદો કદાચ એવો જ હશે કે માણસ બીજા જીવો કરતાં વધુ સારી રીતે જીવે. માણસ પોતાનું સારું-નરસું વિચારે. સુખ અને દુઃખને સમજે. સારું અપનાવે અને નરસું ત્યજે. પણ માણસ આવું કરે છે? આપણે કાયમ મજામાં રહેવું હોય છે. છતાં આપણે કેમ મજામાં નથી રહી શકતા?

માણસના અંગૂઠાની છાપ એકસરખી નથી હોતી. એ જ બતાવે છે કે માણસ એકબીજાની કાર્બન કોપી નથી હોતા. અંગૂઠાની છાપની જેમ માણસનાં મગજ પણ એકસરખાં નથી હોતાં. આપણે બધાં જ એકબીજા કરતાં જુદં અને મોટા ભાગે ઊંધું વિચારીએ છીએ. તમે બીજા જીવોનું નિરીક્ષણ કરજો. મોટા ભાગે બધાં એકસરખું કરતાં હશે, એકસરખી રીતે જ જીવતાં હશે. માણસ જ જુદી જુદી રીતે જીવે છે. કયો માણસ ક્યારે શું કરશે એ કળી શકાતું નથી. આપણાં બધાનાં મગજમાં કોઈ ને કોઈ રમત ચાલતી હોય છે અને બધાંને પોતાની રમતમાં જીતવું જ હોય છે! આપણું મન એ સોગઠાં ગોઠવવાનું મશીન નથી. છતાં આપણે ચાલ રમતા રહીએ છીએ. થાપ આપવાનો મોકો શોધતા રહીએ છીએ અને થાપ ખાતા રહીએ છીએ.

માણસની જિંદગી રમત રમવા માટે નથી. દરેક ક્ષણ ઉમદા રીતે જીવવા માટે છે. માણસ પ્રકૃતિના અનુપમ સૌંદર્યનો જ એક હિસ્સો છે. તમે છો તો પ્રકૃતિ છે. તમે છો તો સૌંદર્ય છે. આપણે આપણામાં કુદરતે રોપેલી સુંદરતાને કેટલા અંશે જીવીએ છીએ?કુદરતની દરેક રચનાને આપણે માણીએ છીએ. સુંદર દૃશ્ય જોઈને આપણા મોઢામાંથી ‘વાહ’ શબ્દ સરી પડે છે. આપણું એવું કયું વર્તન છે કે બીજા માણસના મોઢામાંથી આપણા માટે ‘વાહ’ શબ્દ સરી પડે.

સંસ્કૃતમાં એક વાક્ય છે. યથા પિંડે તથા બ્રહ્માંડે. જે શરીરમાં છે એ જ બ્રહ્માંડમાં છે, એ જ પ્રકૃતિના કણેકણમાં છે. એક સંતે કહ્યું કે, આપણું શરીર પંચમહાભૂતમાંથી બનેલું છે. બ્રહ્માંડનાં પાંચ તત્ત્વોથી આપણું શરીર બનેલું છે, એટલે જ આપણે પ્રકૃતિના એક હિસ્સા જેવા છીએ. આપણા શરીરમાં ૭૦ ટકા પાણી છે. આ વાત સાંભળીને એક શિષ્યે સંતને પૂછયું, આપણા શરીરમાં ૭૦ ટકા પાણી છે તો પછી આપણને કોઈ ઘા લાગે ત્યારે લોહી કેમ નીકળે છે, પાણી કેમ નીકળતું નથી?

સંત હસવા લાગ્યા. તેણે કહ્યું કે, પાણીનો સંબંધ સંવેદના સાથે છે અને કોણે કહ્યું કે ઘા વાગે ત્યારે પાણી નથી નીકળતું? દિલ દુભાય ત્યારે આંખમાંથી જે સરી પડે છે એ શું છે? ઘા લાગે ત્યારે પાણી નથી નીકળતું, પણ રડીએ ત્યારે આંખમાંથી લોહી પણ નથી નીકળતું. એ જ વસ્તુ બતાવે છે કે પ્રકૃતિનો દિલ સાથે સંબંધ છે, વિચારો સાથે સંબંધ છે, વર્તન સાથે સંબંધ છે. તમે કેવા છો એ તમારા લોહી પરથી નહીં પણ તમારા દિલ પરથી ઓળખાય છે.

વિજ્ઞાન ખૂબ આગળ વધી ગયું છે. લોહીના કણેકણનુંં પૃથક્કરણ કરી નાખે છે. છતાં લોહી વિશે એક વાત કોઈ વિજ્ઞાન કરી શકતું નથી. એવી કઈ લેબોરેટરી છે જે કહી આપે કે આ લોહી કોનું છે. આ લોહી કોઈ સંતનું છે કે શેતાનનું? સારા માણસનું છે કે ખરાબ માણસનું? અને વિજ્ઞાન તો એ પણ નથી કહી શકતું કે લોહી સ્ત્રીનું છે કે પુરુષનું! સરવાળે માણસની સંવેદના જ તેનું મુખ્ય તત્ત્વ છે. તમે તમારી સંવેદનાને ઓળખો છો? માણસ વેદનાને જ પંપાળે રાખે છે. તમારામાં ધબકતી પ્રકૃતિને તમે કેટલી જીવો છો?

માણસની જિંદગીનાં સૌથી મોટાં બે તત્ત્વો અને તથ્યો કયાં છે? રોમાંચ અને રોમાન્સ. આ બે વસ્તુ જ્યાં સુધી આપણામાં જીવતી છે ત્યાં સુધી જિંદગી છે. એ બે વસ્તુ ખતમ થઈ જાય તો માણસ માત્ર શ્વાસ લેતો હોય છે, જીવતો હોતો નથી. નાના બાળકની આંખમાં રોમાંચ હોય છે. આંખનું મટકું માર્યા વગર એ કોઈ વસ્તુ જોયા રાખે છે. તેની આંખમાં કુતૂહલતા હન્ડ્રેડ પર્સન્ટ હોય છે. મોટા થતાં જઈએ એમ એ રોમાંચ ક્યાં ચાલ્યો જાય છે? રોમાંચ એટલે રોમેરોમમાં જિંદગી. આપણા આખા શરીરમાં લોહી ફરે છે પણ જિંદગી ફરતી નથી.

પ્રકૃતિની કોઈ પણ રચના જુઓ. એમાં કેવી હળવાશ છે? દરેક કણમાં એક ‘રિધમ’ છે, એક ‘સિમ્ફની’ છે. આપણે એ જોઈએ તો ટાઢક થાય છે. એવા કેટલા લોકો હોય છે જેને જોઈને આપણને ટાઢક થાય? આપણે કુદરતની રચના છીએ તો કેમ ટાઢક નથી થતી? તેનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે આપણે કુદરતની આ રચના એટલે કે આપણી જાતને જ પ્રદૂષિત કરી નાખી છે. વાતાવરણના પોલ્યુશનની આપણે જેટલી ચિંતા કરીએ એટલી ચિંતા આપણા વ્યક્તિત્વના પોલ્યુશનની કરીએ છીએ? આખી દુનિયાના લોકોમાં ઉચાટ અને ઉશ્કેરાટ છે, આ કયા પ્રકારનું ‘ગ્લોબલ ર્વોમિંગ’ છે? આ ઉકળાટ આપણને સતત બાળતો રહે છે.

તમારે તમારી જિંદગી, તમારા દિલ અને તમારા વ્યક્તિત્વને આ પ્રદૂષણથી દૂર રાખવું હોય તો જિંદગીને હળવી રાખો, મનને મુક્ત રાખો. આપણા વિચારો પર કેટલાં બધાં પડ જામી ગયાં છે? આપણે જડ જેવા થઈ ગયા છીએ. કોઈ જ બાંધછોડ નહીં, કોઈ જ સમાધાન નથી, હું કરું એ જ સાચું, હું કરું એ જ સત્ય. કોઈની વાત આપણને અસર ન કરે એટલું પ્રદૂષણ થઈ જાય એ પહેલાં સંવેદનાને થોડીક ઢંઢોળવાની જરૂર લાગે છે.

રોમાંચ અને રોમાન્સને તમારામાં જીવતો રાખો. પ્રેમ હોય ત્યારે જે રોમાંચ અને રોમાન્સ હોય છે એ થોડાં જ સમયમાં ક્યાં અલોપ થઈ જાય છે? લગ્નને સમજીએ એ પહેલાં આપણે છૂટાછેડાને સમજવા કેમ મથવા લાગીએ છીએ. આપણે લગ્ન તો સારી રીતે કદાચ કરી લેતા હોઈશું પણ છૂટાછેડા ક્યાં સારી રીતે લઈ શકીએ છીએ? સતત કડવાશ, નારાજગી અને ગુસ્સો આપણને શાંતિથી જીવવા નથી દેતો.

જિંદગીને આપણે જ ગંભીર અને ભારે બનાવી દઈએ છીએ અને પછી એ ભારનો બોજ આપણે જ સહન નથી કરી શકતા. જિંદગી ગભરાઈ જાય એટલી તીવ્રતાથી આપણે તેને પકડી રાખીએ છીએ. જિંદગીને તમારી માન્યતાઓ, તમારી જીદ અને ‘હું’થી જરાક મુક્ત કરો. પ્રકૃતિના એક અંશની જેમ જીવો. બગીચામાં કોઈ ફૂલને રડતું કે ઝઘડતું જોયું છે? કોઈ ફૂલે કાંટા સામે ફરિયાદ કરી છે? એ તો એના ‘રોમાંચ’ અને ‘રોમાન્સ’માં જીવે છે. આપણે એવું કરીએ છીએ ખરાં?

છેલ્લો સીન

માણસ કેવો ગજબનો છે? એને પોતાના જ્ઞાનનું અભિમાન હોય છે પણ પોતાના અભિમાનનું જ્ઞાન હોતું નથી!

kkantu@gmail.com

2011-12-16T04:06:00.000-08:00

With Shahrukh Khan... King of bollywood Sharukh Khan visited Sandesh office, Ahmedabad and launched 'CITY LIFE' of Sandesh. After meeting SRK, felt that he is not only superstar but good human being too. A memory...15th December,2011. Thursday. Ahmedabad.

2011-12-13T07:55:00.000-08:00

જિંદગી એટલે શું?

રોમાંચ અને રોમાન્સ

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

જિંદગી એટલે શું? રોમાંચ અને રોમાન્સ (ચિંતનની પળે)(Columnist)

2011-12-04T23:40:00.000-08:00

તમે પ્રેમ કરવા જેવા માણસ છો?

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

તમે પ્રેમ કરવા જેવા માણસ છો?

2011-11-27T23:36:00.000-08:00

હું તો સમજુ છું પણ કોઈ મને સમજતું નથી

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

હું તો સમજુ છું પણ કોઈ મને સમજતું નથી

2011-11-21T00:07:00.000-08:00

માણસનું દરેક વર્તન બોલકું હોય છે

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા નીચે આપેલી લીંક પર ક્લાક કરો

માણસનું દરેક વર્તન બોલકું હોય છે! (ચિંતનની પળે)(Columnist)

2011-11-15T06:49:00.000-08:00

પ્રેમ અસર ન કરે ત્યારે શું કરવું?

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

પ્રેમ અસર ન કરે ત્યારે શું કરવું?

2011-11-07T07:55:00.000-08:00

જિંદગીની કઈ ક્ષણ પાછી મળે તો ગમે?

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

જિંદગીની કઈ ક્ષણ પાછી મળે તો ગમે?

2011-10-31T02:28:00.000-07:00

મરજી મુજબની થોડી મજા હોવી જોઈએ...

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

મરજી મુજબની થોડી મજા હોવી જોઈએ...

2011-10-24T01:06:00.000-07:00

જિંદગીમાં નેગેટિવિટીનું પણ મહત્વ છે

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

જિંદગીમાં નેગેટિવિટીનું પણ મહત્ત્વ છે!(ચિંતનની પળે)(Columnist)

2011-10-17T02:45:00.000-07:00

તમે કેટલું પાપ અને કેટલું પુણ્ય કરો છો ?

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

તમે કેટલું પાપ અને કેટલું પુણ્ય કરો છો ?

2011-10-09T23:41:00.000-07:00

પ્રેમ વ્યક્ત કરવા મોકાની રાહ ન જુઓ

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

પ્રેમ વ્યક્ત કરવા મોકાની રાહ ન જુઓ

2011-10-02T23:41:00.000-07:00

શબ્દો તલવારથી પણ વધુ તીક્ષ્ણ હોય છે

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

શબ્દો તલવારથી પણ વધુ તીક્ષ્ણ હોય છે

2011-09-26T01:09:00.000-07:00

તમારું દિલ કોના અને શેના માટે ધડકે છે?

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચે આપેલી લિંક પર ક્લીક કરો

તમારું દિલ કોના અને શેના માટે ધડકે છે?

2011-09-18T23:39:00.000-07:00

તમે ન હો તો કોને ફેર પડે છે?

ચિંતનની પળે

કોલમ વાંચવા નીચે આપેલી લિંક પર ક્લીક કરો

તમે ન હો તો કોને ફેર પડે છે?

2011-09-12T04:54:00.000-07:00

આંખ અને રાતનો ઉજાગરાનો સંબંધ

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચે આપેલી લિંક પર ક્લિક કરો

આંખ અને રાતનો ઉજાગરાનો સંબંધ

2011-09-04T23:36:00.000-07:00

ખરાબ વિચારો ટાળવા એ ખાનદાની જ છે

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચે આપેલી લીંક કર ક્લીક કરો

ખરાબ વિચારો ટાળવા એ ખાનદાની જ છે

2011-08-29T05:15:00.000-07:00

છેલ્લી વખત મળતાં હોવ એવી રીતે બધાંને મળો

ચિંતનની પળે

કોલમ વાચવા માટે નીચેની લીંક પર ક્લીક કરો

છેલ્લી વખત મળતાં હોવ એવી રીતે બધાંને મળો

2011-08-23T01:14:00.000-07:00

બધું પકડી રાખશો તો અંતે કંઈ જ નહીં મળે !

ચિંતનની પળે કોલમ વાચવા નીચે આપેલી લીંક પર ક્લીક કરો

બધું પકડી રાખશો તો અંતે કંઈ જ નહીં મળે !

જિંદગી સવાલ નથી, જિંદગી તો જવાબ છે!

2011-08-16T00:16:00.000-07:00

ચિંતનની પળે
વાચવા માટે ક્લીક કરો

જિંદગી સવાલ નથી, જિંદગી તો જવાબ છે!

દોસ્તી એટલે આંસુ અને હાસ્યનો સંબંધ

2011-08-08T23:35:00.000-07:00

દોસ્તી એટલે આંસુ અને હાસ્યનો સંબંધ

જિંદગીની કઈ ક્ષણોને તમે યાદ રાખો છો?(ચિંતનની પળે)(Columnist)

2011-08-02T00:02:00.000-07:00

જિંદગીની કઈ ક્ષણોને તમે યાદ રાખો છો?(ચિંતનની પળે)(Columnist)

તરસ વગર તૃપ્ત થવામાં મજા નથી

2011-07-13T12:45:00.000-07:00

સંદેશની રવિવારની સંસ્કાર પૂર્તિમાં પ્રસિદ્ધ થતી કોલમ ચિંતનની પળે

વાંચવા ક્લિક કરો

તરસ વગર તૃપ્ત થવામાં મજા નથી

2011-07-04T02:12:00.000-07:00

પોતાની વ્યક્તિને આપવા જેવી કીમતી ચીજ : સમય
સંદેશની રવિવારની સંસ્કાર પૂર્તિમાં પ્રસિધ્ધ થતી કોલમ

ચિંતનની પળે

વાચવા માટે ક્લિક કરો

પોતાની વ્યક્તિને આપવા જેવી કીમતી ચીજ : સમય(ચિંતનની પળે)(Columnist)

સત્યની સંવેદના દરેકને સ્પર્શે છે (ચિંતનની પળે)

2011-06-28T02:03:00.000-07:00

સંદેશની રવિવારની સંસ્કાર પૂર્તિમાં પ્રસિધ્ધ થતી

ચિંતનની પળે કોલમ

વાંચવા માટે નીચેની લિંક પર ક્લીક કરો

સત્યની સંવેદના દરેકને સ્પર્શે છે (ચિંતનની પળે).

2011-06-01T00:25:00.000-07:00

આપણને આપણી શરમ નડે છે?

Krishnkant Unadkat : Chintan ni pale

વલણ હું એક્સરખું રાખું છું, આશા-નિરાશામાં,

બરાબર ભાગ લઉં છું, જિંદગીના સૌ તમાશામાં.

- અમૃત‘ઘાયલ’

આબરૂ એક એવી ચીજ છે, જેની માણસ સૌથી વધુ દરકાર કરે છે. ઘણીવખત માણસના મોઢે એવું સાંભળવા મળે છે કે, મને મારી આબરૂની પડી છે હોં! માણસ આખી જિંદગી આબરૂ ઓઢીને ફરતો હોય છે અને આબરૂ કોઈ સંજોગોમાં ન ખરડાય એની પૂરેપૂરી તકેદારી રાખતો હોય છે. સવાલ એટલો જ હોય છે કે, ઓઢેલી આબરૂની અંદર જે માણસ છે એ કેવો છે?
માણસને આખી દુનિયાની શરમ નડે છે, પણ પોતાની શરમ કેટલી નડે છે? જાહેરમાં કોઈ હરક્ત કરતાં બચતો માણસ કોઈ જોતું ન હોય ત્યારે એ જ હરકત કરતાં જરાયે અચકાતો, ખચકાતો કે શરમાતો નથી! માણસને બહારની જેટલી પડી હોય છે એટલી પોતાની અંદરની કેમ પડી હોતી નથી? લોકોને આખી દુનિયાની નજરમાં સારું રહેવું હોય છે, પણ માણસની પોતાની નજરનું શું? શું માણસને પોતાને જ પોતાની બે આંખની શરમ નહીં નડતી હોય?
કોને ખબર પડવાની છે? અહીં આપણને કોણ ઓળખે છે? આવું વિચારીને ઘણાં લોકો છાનાખૂણે છાનગપતિયાં કરતાં રહે છે. કોઈ જોતું હોય ત્યારે જાહેરમાં થૂંકતા શરમાનારો માણસ કોઈ ન જોતું હોય ત્યારે આરામથી પાનની પિચકારી દીવાલ પર મારી દે છે! આવી હરક્તો વખતે એવું નથી લાગતું કે આપણે આપણી સાથે જ ‘ડબલ સ્ટાન્ડર્ડ’નું જીવન જીવી રહ્યા છે.
એક ગુનેગાર પકડાઈ ગયો પછી તેણે કહ્યું કે, હું તો કોઈને મોઢું બતાવવા જેવો ન રહ્યો! આ માણસને એવો સવાલ કર્યો કે, કેમ તું રોજ સવારે તારૂં મોઢું અરીસામાં જોતો નહોતો? તારું પ્રતિબિંબ જોઈને તને ક્યારેય એવું ન થયું કે હું આ માણસને શું મોઢું બતાવું છું? અથવા તો આ માણસને જ મોઢું નહીં બતાવી શકું ત્યારે મને શું થશે? જે માણસને પોતાના મોઢાની શરમ નડતી હોતી નથી તે બધા લોકોથી પોતાનું મોઢું છુપાવતો હોય છે! અંધારામાં ભલે કોઈ ન જોતું હોય પણ આપણી જાત તો આપણને જોતી જ હોય છે. તમારી જાતે તમને ક્યારેય એવું નથી કહ્યું કે, આવું કરતા કંઈ શરમ નથી આવતી?
તમારે જો જાહેરમાં સારું દેખાવવું હોય તો ખાનગીમાં પણ સારા રહો. ખાનગીમાં સારા ન રહેનારા માણસે એક વાત યાદ રાખવા જેવી છે કે હું જાહેરમાં જે ઓઢીને ફરું છું એ આબરૂ નથી પણ છળકપટનું એક મ્હોરું છે. મ્હોરું ગમે એવું હોય તો પણ એ કોઈને કોઈ દિવસે ઉતરી જ જવાનું છે. મ્હોરું એટલે ઓરજિનાલીટીનો અભાવ. માણસ પોતાના ચહેરા ઉપર ઊગી નીકળેલા ખીલની જેટલી ચિંતા કરે છે એટલી ઉપાધિ પોતાના દામન પર લાગેલા ડાઘની નથી કરતો! સારા હોવું અને સારા દેખાવું એ બંને જુદી જુદી ક્રિયા છે. તમે સારા જ હશો તો તમારે સારા દેખાવવા મહેનત નહીં કરવી પડે.
પોતાની જાત સાથે છેતરિંપડી કરવી સૌથી સહેલી છે. એટલે જ માણસ આખી જિંદગી રમત રમતો રહે છે. ઘણા માણસો આખી દુનિયા સાથે રમત જીતી ગયા હોય છે પણ પોતાની જાત સાથે જ હારી ગયેલા હોય છે. માણસ ખોટો હોય ત્યારે બીજાને ભલે ખબર ન પડે, પણ પોતાને તો ખબર જ હોય છે કે હું ખોટ્ટો છું. આવું થાય ત્યારે જો માણસનું દિલ ન ડંખે તો માનવું કે આપણામાં માણસાઈ નામનું તત્વ સૂકાઈ ગયું છે. બહારથી ગલગોટા જેવા દેખાતા કેટલાંય લોકો અંદરથી ચીમળાયેલા હોય છે!
ડાર્વિનનો સિદ્ધાંત કહે છે કે, માણસ પશુમાંથી ધીમે ધીમે માણસ થયો છે. આપણને માણસજાતની ઉત્ક્રાંતિની ખબર છે પણ આપણી જાતની ઉત્ક્રાંતિનું શું? હજુ ઘણાં લોકોમાં હિંસક પશુ જીવે છે. આવા લોકોને ક્યારેય એમ કેમ નહીં થતું હોય કે મારે હજુ ઉત્ક્રાંતિ કરવાની છે. મારામાંજ જીવતા પશુને હજુ મારે માણસ બનાવવાનો છે!
બે મિત્રો હતા. બંને એક જ ઓફિસમાં એક જ સરખી પોસ્ટ ઉપર કામ કરે. એક મિત્ર કરપ્ટ હતો. બીજો ઓનેસ્ટ. અપ્રામાણિક મિત્રને લાંચ લેવામાં કોઈની શરમ ન નડે! પ્રામાણિક મિત્ર કોઈ દિવસ ખોટું ન કરે. એકવખત બંને મિત્રોને એક મોટું કામ કરવાનું થયું. આ કામ પતાવવા માટે મોટી રકમ લાંચમાં મળે એમ હતી. લાંચિયા મિત્રએ કહ્યું કે, લક્ષ્મી સામે ચાલીને ચાંદલો કરવા આવે છે તો લઈ લે ને! આખી દુનિયા આમ જ ચાલે છે. તું ભગતનો ભગત જ રહી જવાનો અને પાછલી જિંદગીમાં ભૂખે મરવાનો! પ્રામાણિક મિત્રએ કહ્યું કે, ના. તું જે કરતો હોય એ કર, પણ મારે કંઈ કરવું નથી. લાંચિયા મિત્રએ પૂછ્યું કે, કેમ? મિત્રએ કહ્યું કે, યાર! મને મારી પોતાની જ શરમ નડે છે. મારું દિલ મને ના પાડે છે. મારી જાત મને કહે છે કે તારાથી આવું ન થાય! બસ, એટલે જ હું આવું કંઈ કરતો નથી.
લાંચિયા મિત્રએ પોરસાઈને કહ્યું, હું આટલા વખતથી આવું બધું કરું છું, કોઈને ખબર પડી? પ્રામાણિક મિત્રે હસીને કહ્યું કે, તારી વાત સાચી છે, તું શું કરે છે એ કોઈને ખબર નથી પડતી, કરુણતા એ વાતની છે દોસ્ત કે કોઈને તો ખબર નથી પડતી પણ તનેય ખબર નથી પડતી!
તમારી જાતને તમારી નજરમાંથી ઊતરવા ન દો. બહુ ઓછા લોકો પોતાની નજર સામે જ ટટ્ટાર ઊભા હોય છે. પોતાની જાત સાથે પ્રામાણિકતાપૂર્વક જીવવું સાવ સહેલું છે, અને જે સાવ સહેલું હોય છે એ જ સૌથી અઘરું છે. જિંદગી ઉપર કોઈ બોજ કે ભાર જ નહીં હોય તો એ હટાવવાની ચિંતા જ નથી રહેતી, આવા લોકો કાયમ હળવા, હસતા અને જીવતા હોય છે!

છેલ્લો સીન:
જે માણસ સ્વામી બનવાની ઉતાવળ કરે છે, તેની ગુલામ બનવાની શક્યતાઓ વધી જાય છે.-ઓરિસન સ્વેટમાર્ડન

2011-05-24T23:36:00.000-07:00

શું નથી કરવાનું એની તમને ખબર છે?

આવ શે દોડીને મળવા તને નદીઓ સામે,

છે શરત એટલી, પહેલાં તું સમંદર થઈ જા.

- નાઝ માંગરોલી

માણસ મોટા ભાગે જે ન કરવાનું હોય એ કરતો રહે છે અને એટલે જ જે કરવાનું હોય છે એ નથી કરી શકતો. શું કરવાનું છે એ નક્કી કરવાની સાથે શું નથી કરવાનું તેની સમજ વધુ સ્પષ્ટ રીતે હોવી જોઈએ. તમારી જિંદગીમાં તમે કોઈ એક વાત નક્કી કરો ત્યારે સામા પક્ષે એક નોંધ એવી પણ કરવી જોઈએ કે હું આટલું તો નહીં જ કરું.

તમારી જિંદગીનો ગોલ તમે સેટ કરો. સૌથી પહેલાં નક્કી કરો કે મારે આ મુકામ સુધી પહોંચવું છે. જો મંજિલ નક્કી નહીં હોય તો તમે ચોક્કસ માર્ગ જ નહીં પકડી શકો. કેરિયર, લાઇફ અને ગ્રોથની વાત નીકળે ત્યારે આપણે વારંવાર આવી વાતો સાંભળીએ છીએ. બહુ સાચી વાત છે. માણસને ખબર હોવી જોઈએ કે તેણે શું કરવાનું છે. મોટા ભાગે બધા લોકોને તેની ખબર પણ હોય છે. શું કરવું એ તો ખબર હોય છે પણ શું નથી કરવાનું, તેની ઘણીવખત માણસને ખબર નથી હોતી.

દરેક માણસને સુખી થવું હોય છે, દરેક માણસને સંબંધ જાળવવા હોય છે, દરેક માણસને પ્રેમ કરવો હોય છે, દરેક માણસને પ્રેમ મેળવવો હોય છે, દરેક માણસને સફળ થવું હોય છે. શું કરીએ તો સફળ અને સુખી થવાય તેની પણ લોકોને ખબર હોય છે. થાપ ત્યાં જ ખાઈ જાય છે કે તેને એ ખબર નથી હોતી કે શું ન કરું તો હું જે કરવા ઇરછું છું તે સારી રીતે કરી શકીશ.

દરેક માણસ રોજ સવારે નક્કી કરતો હોય છે કે આજે મારે આ કામ કરવું છે અને રાત પડયે એ કામ બાકી જ રહી જાય છે. એક વિધાર્થી હતો. તે દરરોજ સવારે એવું નક્કી કરતો કે આજથી મારે દરરોજ ચાર કલાક ઘ્યાનથી વાંચવાનું શરૂ કરવું છે. તેને ખબર હતી કે સારી રીતે પાસ થવા માટે વાંચવું અને મહેનત કરવી જોઈએ. દરરોજ વાંચવાનું શરૂ કરે એ પહેલાં જ કોઈ મિત્ર આવી ચડે. ચલ, ફિલ્મ જોવા આવવું છે? ક્રિકેટ રમવા આવવું છે? ફ્રેન્ડને ત્યાં પાર્ટીમાં નથી આવવું? એ વિધાર્થીએ એ નહોતું નક્કી કર્યું કે મારે અત્યારે આ બધું નથી કરવાનું. આવા વિધાર્થી માટે પછી કયારેય વાંચવાનું શરૂ કરવાનો દિવસ આવતો જ નથી.

આપણે પણ દરરોજ કેટલું બધું સાવ નક્કામું કરતા રહીએ છીએ? સાધના વગર કોઈ સિદ્ધિ મળતી નથી. મહેનત વગર સફળ થવાતું નથી. સાધના કે મહેનત સહેલી વાત નથી. તેના માટે મનને મક્કમ કરવું પડે છે. કહીં પે નિગાહેં, કહીં પે નિશાના જેવી સ્થિતિ હોય તો નિશાન પણ પાર ન પડે અને નજર પણ ઠોકર ખાઈ જાય. નિશાન ઉપર નજર હોય તો જ તીર ટાર્ગેટ પર વાગે. સફળતા માટે કોઈ કારણો નથી હોતાં અને નિષ્ફળતા માટે હજાર કારણ મળી આવે છે. યાર, એવું થયું ને કે મારી હાલત જ ખરાબ થઈ ગઈ. સરકમસ્ટન્સીઝ જ એવા થયા ને કે મેં ધાર્યું હતું એ ન કરી શકયો. સફળ થનાર વ્યકિત પાસે તમે કયારેય એવું સાંભળ્યું છે કે યાર, સંજોગો જ એવા ઊભા થયા ને કે મારાથી મહેનત થઈ ગઈ! સફળ થવા માટે સંજોગોની નહીં પણ દાનતની જરૂર હોય છે. જેની દાનત નથી હોતી એ જ માણસ નિષ્ફળ જાય છે.

નિષ્ફળતા માટે કોઈ કારણો, સંજોગો કે બહાનાં નહીં પણ માણસ પોતે જ જવાબદાર હોય છે. તમે જે કરવા ધાર્યું હોય એ ન થઈ શકે તો માનજો કે તમારા નિર્ણય અને પ્રયત્નમાં જ ખામી છે. એક યાદી બનાવી રાખો કે, આટલું તો મારે નથી જ કરવાનું. આ યાદી તૈયાર હશે તો પછી જે કરવાનું છે તેની દિશા વધુ સ્પષ્ટ, ચોખ્ખી અને ઊજળી થઈ જશે.

એક સરસ મજાની વાર્તા માણવા જેવી છે. એક સફળ કંપનીના ચેરમેને બોર્ડ ઓફ ડિરેકટર્સની મિટિંગ બોલાવી. મિટિંગમાં દરેક ડિરેકટરે કહ્યું કે આપણી કંપની સતત વિકાસ કરી રહી છે. વધુ સફળ થવા માટે શું કરવું જોઈએ તેના આઇડિયાઝ પણ ડિરેકટર્સે આપ્યા. જોકે, મિટિંગના અંતે ચેરમેને જે વાત કરી તેનાથી દરેક ડિરેકટર્સ હબક ખાઈ ગયા. કોઈને સમજાયું નહીં કે, ચેરમેન અંતે શું કરવા ધારે છે.

ચેરમેને બધા જ ડિરેકટર્સને કહ્યું કે ફ્રેન્ડ્સ, આપણે આપણી કંપનીનું દેવાળું કાઢવું છે. તમે બધા મને એ કહો કે, શું કરીએ તો આપણી કંપનીની પથારી ફરી જાય? આપણી કંપની ખોટના ખાડામાં કેવી રીતે ધકેલી શકાય? આપણે કોઈને મોઢું બતાવવા જેવા ન રહીએ એના માટે શું કરવું જોઈએ?

બધા ડિરેકટર્સને થયું કે આપણા ચેરમેનનું દિમાગ ફટકી ગયું લાગે છે. આટલી સરસ કંપનીનું દેવાળું ફૂંકવા આ માણસ તૈયાર થયો છે. ચેરમેને કહ્યું એટલે કરવું તો પડે જ ને! બધા ડિરેકટર્સે શાંતિથી પોતપોતાની યાદી તૈયાર કરી. કંપની કેવી રીતે બંધ થઈ જાય? શું કરીએ તો કંપનીનું દેવાળું ફૂંકાઈ જાય, તેનાં કારણોની યાદી બધા જ ડિરેકટર્સ તૈયાર કરી ચેરમેનને સોંપી.

ચેરમેને બધી જ યાદી શાંતિથી વાંચી. ડિરેકટર્સને કહ્યું કે, સરસ યાદી તમે તૈયાર કરી છે. કંપનીનું નામું નંખાઈ જાય તેનાં માટે આ બધાં કારણો પૂરતાં છે. હવે આપણે માત્ર એક જ કામ કરવાનું છે. આપણે એટલું જ ઘ્યાન રાખવાનું છે કે, તમે બધાએ કંપનીને પતાવી દેવાનાં કારણો બતાવ્યાં છે એટલું જ નથી કરવાનું. જો એ બધું કરીશું તો આપણે પતી જશું. શું ન કરવું જોઈએ એ ઘ્યાન રાખવા માટે જ ચેરમેને આખી કસરત કરાવી હતી. ચેરમેને કહ્યું કે, માય ડીયર ફ્રેન્ડસ, જે નથી કરવાનું તેની સમજ આપણને બધાને ખૂબ જ સારી રીતે હોય એ જરૂરી છે.

આપણે હંમેશાં એક વાત સાંભળતા આવ્યા છીએ કે કંઈક મેળવવા માટે કંઈક ગુમાવવું પડે છે. મતલબ કે કંઈક ગુમાવ્યા વગર કંઈ મળતું નથી. જે ગુમાવવાનું છે તેની તમને ખબર છે? મહેનત માટે આરામ ગુમાવવો પડે છે. સફળતા ઘણી બધી મોજમજાની આહુતિ માંગે છે. સુગંધ મેળવવા માટે ધૂપને સળગાવવો પડે. ઘરેણાં બનાવવા માટે સોનું તપાવવું પડે. સફળ થવા માટે ઘ્યાન એટલું જ રાખવાનું હોય છે કે બેઘ્યાન ન થઈ જવાય. જે નથી કરવાનું તેના વિશે તમે સ્પષ્ટ હશો તો જ તમારે જે કરવું હશે તે સચોટ રીતે કરી શકશો. શું નથી કરવાનું તેની પરફેકટ યાદી તમારી પાસે છે ખરી?

છેલ્લો સીન

મહાપુરુષોમાં સંકલ્પ હોય છે, સાધારણ લોકોમાં ઇરછાઓ. - ચીની કહેવત

2011-05-18T06:50:00.000-07:00

સુખ શોધશો તો મળી જશે

વિચારું છું કદી મારા વિશે તો એમ લાગે છે,

હું મારા જ પોતાનાથીય ક્યાં પૂરો પરિચિત છું

-નઝીર

સુખનો સ્વભાવ સરકણો છે. સુખનો થોડોક અહેસાસ થાય ત્યાં કંઇક એવું બને છે કે સુખ સરકી જાય છે. સુખ માણસને ડરાવે છે. સુખ હોય ત્યારે માણસ સતત ડરતો રહે છે કે આ સુખ ચાલ્યું જશે તો? આવો વિચાર આવે કે તરત જ સુખ સરકીને ચાલ્યું જાય છે અને માણસ દુ:ખના ડરમાં ડૂબી જાય છે. વિચારો સૌથી વધુ દુ:ખ આપે છે, કરુણતા પણ એ જ છે કે માણસ સૌથી વધુ વિચારો પણ સુખના નહીં, દુ:ખના કરે છે. માણસને એવું થયા રાખે છે કે સુખ એક રસ્તે આવે છે અને હજાર રસ્તે ભાગી જાય છે. દુ:ખ હજાર રસ્તે આવે છે અને જવા માટે માત્ર એકાદ રસ્તો જ હોય છે. માણસના સુખ અને દુ:ખનો આધાર એના ઉપર છે કે એ કયા રસ્તા ખુલ્લા રાખે છે અને કયા રસ્તા બંધ રાખે છે.
એક વ્યક્તિ એક સાથે એક જ વસ્તુને બાથ ભીડી શકે છે, કાં તો સુખને અને કાં તો દુ:ખને. તમારે સુખને વળગાડવું હશે તો દુ:ખને ઝાટકો મારીને ખંખેરવું પડશે. સુખ માટે જગ્યા તો કરવી પડે ને? ખાલી થયા વગર ભરાઇ શકાતું નથી.
દરરોજ આપણાં જીવનમાં જે કંઇ બને છે એ સુખ કે દુ:ખ નથી હોતું, એ ઘટનાઓ હોય છે. આપણે એ ઘટનાઓને સુખ કે દુ:ખના ચોકઠામાં ફિટ કરીને સુખી અથવા દુ:ખી થઇએ છીએ. ઘટનાઓ અને પ્રસંગોને આપણા ઉપર હાવી થવા દઇએ છીએ અને પછી આ ઘટનાઓ આપણા પર સવાર થઇ જાય છે, અને આપણે તેનો ભાર વેંઢારતાં રહીએ છીએ.
સુખી રહેવા માટે એક વાત હંમેશાં યાદ રાખવાની હોય છે કે દરેક વખતે આપણે ધારીએ કે આપણે ઇચ્છીએ એવું બનવાનું નથી. બીજી વાત એ યાદ રાખવાની છે કે, બધું જ કંઇ ખરાબ બનવાનું નથી, એટલે કોઇ ઘટનાથી ડગી કે ડરી જવું નહીં.
ગમે એવા દુ:ખી હોઇએ ત્યારે પણ સુખ માટે થોડીક જગ્યા તો હોય જ છે. આપણે સુખની એ જગ્યા આપણા ડરથી ભરી દઇએ છીએ, આવો ડર માત્ર કાલ્પનિક હોય છે. સુખ અને દુ:ખની એક નાનકડી વાર્તા માણવા જેવી અને કાયમી યાદ રાખવા જેવી છે.
એક શિક્ષક ક્લાસમાં કાચની બરણી લઇને આવ્યા. વિદ્યાર્થીઓને પૂછ્યું તો જવાબ મળ્યો કે બરણી ખાલી છે. ટીચરે થોડાક ટેનિસ બોલ બરણીમાં નાખ્યા. બરણી ભરાઇ ગઇ. વિદ્યાર્થીઓએ કહ્યું કે હવે એકેય બોલ બરણીમાં સમાય તેમ નથી.
ટીચરે નાના નાના પથ્થરો લીધા અને બરણીમાં નાખ્યા. બોલની વચ્ચે જગ્યા હતી ત્યાં પથ્થરો સમાઇ ગયા. બરણી પાછી ભરાઇ ગઇ. શિક્ષકે પછી રેતી લીધી અને બરણીમાં ઠાલવી. પથ્થરો વચ્ચેની જગ્યામાં રેતી સમાઇ ગઇ.
વિદ્યાર્થીઓએ કહ્યું કે, હવે તો આ બરણીમાં કંઇ જ આવી શકે તેમ નથી. ટીચરે પાણીનો ગ્લાસ લીધો અને બરણીમાં પાણી રેડ્યું. પાણીનો આખો ગ્લાસ બરણીમાં સમાઇ ગયો. ટીચરે કહ્યું કે, જિંદગી આ બરણી જેવી છે. દરેક વખતે આપણને એવું લાગે છે કે, બરણી ભરાઇ ગઇ છે, હવે જરાયે જગ્યા નથી.
દુ:ખનું પણ એવું જ છે. દુ:ખ આવે ત્યારે આપણને એવું લાગે છે કે સુખ માટે જરા પણ જગ્યા બચી નથી પણ સુખ માટે જગ્યા હોય જ છે. આપણે મનથી જ એવું માની લઇએ કે બધું ખતમ થઇ ગયું છે, સુખ જેવું કંઇ નથી તો આપણને સુખ માટેની ખાલી જગ્યા દેખાતી જ નથી. સવાલ સુખ તરફ નજર માંડવાનો હોય છે.
માણસ દુ:ખ અને ચિંતામાં હોય ત્યારે એની એ જ વાતો મનમાં ઘૂંટ્યા રાખે છે. બીજી કોઇ વાત એને સૂઝતી જ નથી. ડિસ્ટર્બ હોય ત્યારે કેટલાં લોકો એવું વિચારે છે કે, ચાલો કંઇક ગમે અને મજા આવે એવું કરીએ? જો આવું વિચારો તો કંઇક ગમતું અને મજા આવે એવું મળી જ આવશે.
પરંતુ મોટાભાગે માણસ ડિસ્ટર્બ હોય ત્યારે એવું જ વિચારે છે કે, કંઇ મજા આવતી નથી, ક્યાંય ગમતું નથી. સાચી વાત એ હોય છે કે આપણે મનથી જ નક્કી કરી લઇએ છીએ કે ક્યાંય મજા નહીં આવે. આપણે આપણી માનસિક સ્થિતિએ એવી જડ કરી દઇએ છીએ કે પછી તેને કંઇ અસર જ નથી કરતું.
ડિસ્ટર્બ હો ત્યારે કંઇક ગમતું કરી જોજો, મજા આવશે. અલબત્ત, મજાને તમારામાં આવવા દેવા મન અને મગજના દરવાજા ખુલ્લા રાખજો. કોઇ દુ:ખ એટલું મોટ઼ું નથી હોતું કે નાના નાના સુખને અવકાશ જ ન હોય.
મોટું કે નાનું, સુખ આપણી આજુબાજુમાં જ હોય છે, બસ તેને શોધી લ્યો, દુ:ખ હશે તો પણ એ આકરું નહીં લાગે. સુખની થોડીક રાહ તો જુઓ, અને એ વાતની ખાતરી રાખો કે સુખ તો આવવાનું જ છે!

છેલ્લો સીન:
તમે પ્રતિષ્ઠાને લાયક બનો અને તમને પ્રતિષ્ઠા ન મળે તો તે ચાલશે, પણ પ્રતિષ્ઠાને પાત્ર બન્યા વિના જ પ્રતિષ્ઠા મળે તો તે નુકસાનકારક નીવડે છે . - પોર્ટુગીઝ કહેવત

2010-10-11T00:05:00.000-07:00

ચિંતનની પળે

-કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

એક, બે, ત્રણ... જિંદગીની પ્રાયોરિટીઝ

શામ હોતે હી જલને લગે, મેરી પલકોં પે કિતને દિયે,

મૈં ભુલાને કી કોશિશ મેં થા ઔર તુમ યાદ આને લગે.

-મંજર ભોપાલી

માણસ માટે જિંદગીમાં સૌથી મહત્ત્વનું શું હોય છે? તમને તમારી જિંદગીની પ્રાયોરિટીઝના નંબર આપવાનું કહે તો તમે સૌથી પહેલો ક્રમ કોને આપો? દરેક વ્યક્તિ માટે તેના સંબંધો, દોસ્તી, પ્રેમ, પરિવાર અને કરિયર મહત્ત્વનાં હોય છે, આમ છતાં દરેક વ્યક્તિ માટે આ બધાંનું મહત્ત્વ થોડુંઘણું જુદુંજુદું હોય છે. ઘણી વખત એવી સ્થિતિ હોય છે કે આપણી એક તરફ કારકિર્દી હોય છે અને એક તરફ પરિવાર. બંને વચ્ચે એકસરખું અને બરાબરનું બેલેન્સ જાળવવું પડતું હોય છે. આપણે કોઈ એક તરફ સોએ સો ટકા વળી શકતા નથી. સંબંધોનું આ બેલેન્સ જો ડગમગે તો માણસની હાલત ડામાડોળ થઈ જાય છે. સમયાંતરે માણસે એ વિચારતા રહેવું જોઈએ કે મારી જિંદગીનાં બંને ત્રાજવાં બરાબર તો છે ને?

હમણાં એક ઓટોરિક્ષા પાછળ સરસ વાક્ય વાંચવા મળ્યું. એક જ વાક્યમાં જીવનની પ્રાયોરિટીઝ અને ફિલોસોફી વ્યક્ત થતી હતી. રિક્ષા પાછળ લખ્યું હતું કે ફર્સ્ટ ગોડ, સેકન્ડ યુ એન્ડ થર્ડ મી. મતલબ કે પહેલો ભગવાન, બીજા તમે અને અને ત્રીજો હું. સૌથી પહેલા ઈશ્વરને મૂકીએ એ તો જાણે બરાબર છે પણ બીજા અને ત્રીજા ક્રમમાં માણસ ઘણી વખત થાપ ખાય જાય છે. સૌથી મોટો સવાલ એ થાય કે તમે અથવા તો તું એટલે કોણ?

તમે એટલે આપણા સંબંધો. સંબંધો એક નથી હોતા. સંબંધો અનેક હોય છે. આપણા વર્તુળની અંદર બીજાં અનેક નાનાંમોટાં વર્તુળો હોય છે. સંવેદના અને અનુભવો પછી આ વર્તુળો સંકોચાતાં અથવા તો વિસ્તરતાં જતાં હોય છે. તમારી સૌથી નજીક કોણ છે? એવી કઈ વ્યક્તિ છે જેને તમારી અંગત વાત કરવાનું સૌથી પહેલું મન થાય છે? કોઈ સારા કે ખરાબ સમાચાર હોય તો તમે કોને પહેલી જાણ કરો છો? જે વ્યક્તિ સૌથી નજીક હોય તેને કાયમ દિલથી જકડી રાખવી. એ જો દૂર થઈ જાય તો દિલના એક ભાગમાં દુકાળ પડી જાય છે. દિલમાં પડેલા ચાસને જીરવવા બહુ આકરા હોય છે. ગમે તે પરિસ્થિતિમાં આપણા સંબંધો અકબંધ રહેવા જોઈએ.

સંવેદનાના તમામ તાર ઝણઝણાવી દે તેવી એક વાત સાંભળવી ગમે તેવી છે. એક પતિ-પત્ની હતાં. પચીસ વર્ષનું લગ્નજીવન. મોટી ઉંમરે પત્ની અલ્ઝાઇમરની બીમારીનો ભોગ બની. જિંદગીની તમામ જૂની પળો અને સ્મરણો મગજની પાટીમાંથી ભૂંસાઈ ગયાં. કંઈ જ યાદ ન રહ્યું. પત્નીની હાલત એટલી બગડી કે તેને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવી પડી.

પતિ દરરોજ સાંજે હોસ્પિટલમાં જાય અને પત્નીને પ્રેમથી જમાડે. પત્નીનું વર્તન સાવ અજાણી વ્યક્તિ જેવું જ રહે. હોસ્પિટલની એક નર્સ દરરોજ આ દ્રશ્ય જુએ. એક દિવસ નર્સથી ન રહેવાયું. પેલા વૃદ્ધ પાસે જઈને નર્સે કહ્યું કે, તમે અહીં ખોટા ધક્કા ખાવ છો. તમારી પત્નીને કંઈ જ યાદ નથી. એ તો હવે તમને ઓળખતી પણ નથી.

નર્સની આ વાત સાંભળીને વૃદ્ધે તેની સામે જોયું. વૃદ્ધ એટલું જ બોલ્યા કે એ મને નથી ઓળખતી, પણ હું તો તેને ઓળખું છું ને! આવી વ્યક્તિઓની વાત સાંભળીએ ત્યારે એવું થાય કે આવા લોકો પોતે પોતાને સારી રીતે ઓળખતા હોય છે. આપણા માટે સવાલ એ જ હોય છે કે આપણે આપણને પૂરેપૂરા ઓળખીએ છીએ ખરાં? આ પ્રશ્નનો જવાબ મળી જાય તો પછી આપણા તમામ સંબંધો કોઈ પણ સંજોગોમાં ઓગળતા નથી.

ઘણી વખત સંબંધો આપણી સામે સવાલ અને સમસ્યા બનીને ઊભા રહે છે. ભગવદ્ ગીતાને યાદ કરો. ધર્મયુદ્ધ વખતે સામા પક્ષે પોતાના જ સ્વજનોને જોઈ અર્જુન હતાશ થઈ ગયા હતા. આ વખતે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કહેલી વાત યાદ રાખવા જેવી છે. ગીતાનો મર્મ એ જ છે કે જ્યારે સત્ય આપણા પક્ષે હોય ત્યારે લડી લેવામાં પણ કંઈ જ ખોટું કે અયોગ્ય નથી. આવી પરિસ્થિતિ આવે ત્યારે સૌથી પહેલાં એ જ વિચારવાનું હોય છે કે સંબંધોનું સત્ય તો આપણા પક્ષે છે ને?

સંબંધોને માણવા જેટલા સહેલા છે એટલા જ અઘરા સંબંધોને જીરવવા છે. સંબંધોને તોડવા તો અત્યંત સહેલા છે. સંબંધોમાં જો સત્વ હોય તો પછી સહેલા કે અઘરાનો સવાલ જ ઊભો નથી થતો, બધું જ એકદમ સરળ લાગે છે. છતાં જે સરળ હોય છે એને જ સમજવું સૌથી અઘરું પડતું હોય છે!

છેલ્લો સીન :

તમારા સંબંધમાં જે કંઈ બને છે તે અનુભવ નથી. બનાવ સમયે તમે જે રીતે વર્તો છો એ સાચો અનુભવ છે. -હક્સલે

Contact : kkantu@gmail.com

2010-07-30T10:03:00.000-07:00

ઉફ્ફ! ક્યાંય મજા નથી આવતી

CHINTAN NI PALE by Krishnkant Unadkat

કોઈ રણને ઠોકર તો મારી જુએ,

સંભવ કે મીઠું ઝરણું નીકળે.

-આદિલ મન્સૂરી.

          યાર, બહુ કંટાળો આવે છે! ક્યાંય મજા નથી આવતી! સુબહ હોતી હૈ, શામ હોતી હૈ, જિંદગી યું હી તમામ હોતી હૈ! રોજ એક જ સરખું કામ કરીને ત્રાસ થાય છે... આવાં વાક્યો આજકાલ બહુ સાંભળવા મળે છે. બધાને લાઈફ ‘બોરિંગ’ લાગે છે!
          એવું લાગે છે કે બધું જ બહુ રૂટિન થઈ ગયું છે! રવિવાર આવે ત્યારે એક દિવસ થોડીક હાશ લાગે છે અને સોમવારથી બધું પાછું હતું એનું એ જ! લાઈફમાં થ્રિલ જેવું કંઈ ફિલ જ નથી થતું! જિંદગી થોડીક તો ‘રા‹કિંગ’ હોવી જ જોઈએ ને? ગોલ, ટાર્ગેટ, અચિવમેન્ટ, કરિયર અને આવું બધું... આખો દિવસ દોડતાં જ રહેવાનું? રાત પડે એટલે પથારીમાં ભફ્ફ દઈને પડવાનું અને સવારે પાછી જિંદગીની રેસમાં દોડવા માંડવાનું! આ તે કંઈ લાઈફ છે?
          તાજેતરમાં થયેલા એક આંતરરાષ્ટ્રીય સર્વેમાં મોટા ભાગના લોકોએ કબૂલ્યું કે મજા નથી આવતી. પુરુષોનું કહેવું હતું કે રોજ એનું એ જ કામ કરવામાં કોઇ સારા વિચાર જ નથી આવતા. એમ થાય છે કે હમણાં સવાર પડશે અને પાછું બધું એનું એ જ ચાલુ થઈ જશે! મહિલાઓની હાલત પણ સરખી જ છે! હાઉસ વાઈફ મહિલાઓનું કહેવું હતું કે રોજે રોજ ઘરનું એક સરખું જ કામ! કેટલીક મહિલાઓએ તો ત્યાં સુધી કહ્યું કે અમારી હાલત તો વધુ કફોડી થાય છે. કારણકે પતિ અને સંતાનો ઘરે આવીને તેનું ફસ્ટ્રેશન અમારા ઉપર ઉતારે છે! લોકોનું ફ્રસ્ટ્રેશન લેવલ દિવસેને દિવસે ઊંચું જતું જાય છે. બધા લોકો વાત વાતમાં ‘ઈરિટેટ’ થઈ જાય છે. બધા જ લોકો કોઈ અજાણ્યા અને વિચિત્ર ટેન્શનમાં જીવે છે!
          તમને આવું કંઈ થાય છે? જો જવાબ ‘હા’ હોય તો સાવધાન! આંખો બંધ કરીને તમારી જાતને કહો કે, રિલેકસ યાર! નાહક અપસેટ ન થા! મારી સાથે જે થઈ રહ્યું છે એ તો ‘પાર્ટ ઓફ લાઈફ’ છે. બધા જ સાથે આવું થાય છે! એમાં હતાશ કે ઉદાસ થવાની કોઈ જરૂર નથી! ચલો, કંઈક ગમે અને મજા આવે એવું કરીએ... અલબત્ત, આપણે અપસેટ હોઈએ ત્યારે આવા વિચાર પણ નથી આવતા! એટલે જ આવું થતું હોય તો ‘એલર્ટ’ થવાની જરૂર છે!
          આવું થતું હોય તો સાવ સીધો અને સરળ રસ્તો એ છે કે, દિલને ટાઢક થાય અને જીવને રાહત થાય એવું કંઈક કરવું! જે લોકોને કંઈક શોખ છે એ લોકોને બહુ વાંધો આવતો નથી પણ અત્યારની હાલત તો એ છે કે લોકો પાસે પોતાનો શોખ સંતોષવાની ફુરસદ પણ ક્યાં છે? માણસે પોતાના માટે સમય કાઢીને પ્રયત્નપૂર્વક કંઈક ગમતું અને મજા આવે એવું કરવું જોઈએ. તમે નક્કી કરો કે તમને શેનાથી ‘રિલેક્સ’ ફિલ થાય છે? વહેલી સવારે કે સમી સાંજે બગીચામાં ચાલવા જવાથી મજા આવે છે? તો એવું કરો.
          કોઈ ગીત કે ગઝલ સાંભળવાથી દિલ ડોલવા લાગે છે? ધેન ટ્રાય ઈટ, યાર! દરિયાની ભીની રેતીમાં ખુલ્લા પગે ચાલવાથી દિલને ટાઢક થાય છે? કોઈ મિત્ર સાથે પાનના ગલ્લે કે ચાની લારીએ જઈ ગપ્પાં મારવાનું ગમે છે? વરસતા વરસાદમાં લોંગ ડ્રાઈવ પર જવામાં જલસો પડે છે? આપણને મજા આવે એવું ઘણું બધું હોય છે પણ જ્યાં સુધી એ કરીએ નહીં ત્યાં સુધી મજા ક્યાંથી આવવાની?
          ડિપ્રેશનની સૌથી પહેલી શરૂઆત મજા નથી આવતી, ક્યાંય ગમતું નથી એવા વિચારથી જ થાય છે! માણસને આવું થાય છે છતાં એ ક્યારેય પોતાને ગમે એવું કંઇક કરવા વિશે વિચારતો નથી. હતાશા કે ઉદાસી પહેલાં બહુ પાતળી હોય છે પણ જો એને વહેલી તકે ખંખેરી ન નાખીએ તો એ ઘટ્ટ થતી જાય છે. સમસ્યા સહેલી હોય ત્યાં જ એને ઉકેલી નાખો કારણ કે જો એ અઘરી થઈ જશે તો એમાંથી નીકળવું આકરું થઈ પડશે.
          માણસે પોતાનામાં રહેલી ‘સેન્સ ઓફ હ્યુમર’ને જીવતી રાખવાની હોય છે. ઉદાસ હોઈએ ત્યારે નિરાશ વ્યક્તિને મળવાનું ટાળવું જોઈએ. આપણાં સર્કલમાં સદાયે મસ્ત રહેતા હેપ્પી ગો લકી કિસમના ઘણાં લોકો હોય છે, એવા લોકોને મળવું જેની સાથે તમને હળવાશ લાગે. કેટલાં લોકો એસએમએસમાં આવતા જોક વાંચીને ખડખડાટ હસે છે? માણસ જોક વાંચીને જરાક મોઢું મલકાવી અને ક્યારેક તો જાણે કંઈ બન્યું જ ન હોય એવી રીતે જોક વાંચી પોતાના વિચારોમાં ચડી જાય છે. મજા આવે એવું કંઈક બને ત્યારે એને ફિલ કરવાની આવડત પણ કેળવવી જોઈએ. મજાને માણતા ન આવડે તો મજા ન જ આવે!
          બીજી એક યાદ રાખવા જેવી વાત. આપણને પ્રિય હોય એવી વ્યક્તિ જો જાણે-અજાણે એવું બોલે કે ક્યાંય મજા નથી આવતી અથવા તો કંઈ ગમતું નથી, તો એને ગંભીરતાથી લો. આ વ્યક્તિ ખુશ થાય એવું કંઈક કરો. પોતાની વ્યક્તિની ઉદાસી ઓળખવી એ એને પ્રેમ કરવા જેવું જ કામ છે. તમે કોઈને મજા આવે એવું કંઈક કરી જુઓ, તમને પણ મજા આવશે.
          ઉદાસ અને અપસેટ વ્યક્તિને રેઢી ન મૂકો, એવું સમજો કે એને તમારા પ્રેમ, લાગણી, સ્નેહ અને થોડાંક આનંદની અત્યારે સૌથી વધુ જરૂર છે. દરેક માણસ પાસે એટલી ખુશી તો હોય જ છે કે એ બીજાને થોડીક આપી શકે! પોતાની વ્યક્તિ ડિપ્રેશનમાં સરી ન જાય એની સૌથી મોટી જવાબદારી પોતાના વ્યક્તિની જ હોય છે. હૂંફ આપવા માટે થોડાંક શબ્દો અને થોડુંક હાસ્ય જ ઈનફ હોય છે!
છેલ્લો સીન:
માનવીના જ્ઞાનને માપવા માટે તેની નમ્રતા અને બધાને પ્રેમ કરવાની તેની તાકાતને તપાસવી પડે છે. - વ્હાઈટ હેડ

contact : kkantu@gmail.com

2010-07-28T02:21:00.000-07:00

ફુલછાબની બુધવારની પંચામૃત પૂર્તિમાં પ્રસિદ્ધ થતી

મારી લઘુ નવલ

એક હતો હું

નું છેલ્લું પ્રકરણ નંબર ૪

2010-07-22T05:42:00.000-07:00

ફુલછાબની બુધવારની પંચામૃત પૂર્તિમાં પ્રસિદ્ધ થતી મારી લઘુ નવલ

એક હતો હું

નું પકરણ નંબર ૩

2010-07-17T06:28:00.000-07:00

સરખામણીનું દુ:ખ

CHINTAN NI PALE by Krishnkant Unadkat

ફૂલ હોવાની ખુમારી બહુ મજાની છે મિત્રો,

દિન ખુદા એવો ન લાવે કે હું પથ્થર લાગું.

-શૂન્ય પાલનપુરી

          પતંગિયું ક્યારેય તેની પાંખોના રંગોની સરખામણી બીજા પતંગિયાના રંગો સાથે કરતું હશે? મેઘધનુષના સાતેય રંગોને એક-બીજાની ઇર્ષા થતી હશે? માછલીઓ તરણ સ્પર્ધા યોજીને કોણ વધુ ઝડપે તરી શકે છે એની સરખામણી કરતી હશે? આંબો ક્યારેય બાજુના આંબાને જોઈને એવું વિચારતો હશે કે એ આંબામાં કેરી કેમ વધુ છે. હા, એટલી ખબર છે કે માણસ કાયમ પોતાની સરખામણી બીજા સાથે કરતો ફરે છે!
          બાળક નાનું હોય ત્યારથી તેના મગજમાં એક વાત ઠોકી બેસાડાય છે કે તારે કોના જેવું થવું છે? બધાને કોઈકના જેવું થવું છે. એવા કેટલાં લોકો હશે જેને પોતે છે એવા જ થવું છે? દરેક વ્યક્તિ પોતાની જિંદગીની મંજિલ નક્કી કરી રાખે તેમાં કંઈ ખોટું નથી. કોઈ વ્યક્તિ, કોઈ આદર્શ કે કોઈ સિદ્ધાંતને માઈલ સ્ટોન ગણી ત્યાં પહોંચવાનો પ્રયાસ કરે એમાં પણ કંઈ ગેરવાજબી નથી, પણ સરખામણી કરીને દુ:ખી થયા રાખવાનો કોઈ મતલબ નથી.
          માણસે એ પણ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે કોઈના જેવા થવામાં પોતાની ઓરિજીનાલિટી ન ગુમાવી બેસે! બનવા જોગ છે કે તમે બીજી વ્યક્તિ કરતા સાવ જુદા, અનોખા અને નિરાળા હો! ઈશ્વરે સર્જેલી પ્રકૃતિ જ બતાવે છે કે જિંદગીમાં વૈવિધ્ય હોવું જોઈએ. ઈશ્વરે કદાચ એટલે જ માણસને પણ જુદી જુદી જાતના અને અલગ અલગ પ્રકૃતિના બનાવ્યા છે. છતાં માણસ બીજા સાથે પોતાની સરખામણી કરીને દુ:ખી થતો રહે છે!
          પેરિસની સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સે યુરોપના જ ૨૪ દેશોના ૧૯ હજાર લોકો પર અભ્યાસ કરીને તારણ કાઢયું કે, ૭૫ ટકાથી વધુ લોકો પોતાના પગારની સરખામણી બીજા સાથે કરીને દુ:ખી થાય છે! મજાની વાત એ છે કે જે લોકો પર અભ્યાસ થયો એ બધા જ સારા પગારની નોકરી કરતાં હતા! પગાર એ જીવનનો કે આવડતનો બહુ મોટો ક્રાયટેરિયા નથી! તમારાથી કોઈનો પગાર વધુ હોય એટલે એવું માની લેવાની જરાયે જરૂર નથી કે એ માણસ તમારાથી વધુ હોંશિયાર, વધુ ડાહ્યો, જ્ઞાની કે સુખી છે!
          દેખાદેખીથી માણસ સૌથી વધુ દુ:ખી થાય છે. બહુ ઓછા લોકો એવું વિચારતાં હોય છે કે મારી પાસે મારે જોઈએ એ બધું જ છે અને મારા માટે પૂરતું છે, હું મારી પાસે જે છે એનાથી સુખી છું. હવે તો માણસ પોતાના સંતાનને બીજાના સંતાનથી બે-પાંચ ટકા ઓછા આવે તો પણ દુ:ખી દુ:ખી થઈ જાય છે. પોતાના બાળકને ડોબું સમજવા માંડે છે, હકીકતે આવી સરખામણી કરવાવાળાં જ ડોબા હોય છે! તમારી પાસે જેટલું છે એટલામાં શાનથી જીવો, બીજા લોકો આપોઆપ તમને માન આપવા માંડશે.
          એક સાંજે રાજા તેના મંત્રીને લઈને નગરચર્યાએ નીકળ્યો. રાજા અને મંત્રી ગામના પાદરે આવેલા એક ખેતરે પહોંચ્યા. ખેડૂત એની પત્ની અને બે બાળકો સાથે પ્રેમથી સાંજનું ભોજન કરતો હતો. રાજાને પોતાના ખેતરમાં જોઈને એ ઊભો થઈ ગયો. રાજાએ ખેડૂતને પૂછ્યું, તું સુખી તો છે ને? ખેડૂતે કહ્યું, જી મહારાજ! હું બહુ જ સુખી છું. સામો શેઢો દેખાય છે ત્યાં સુધી મારું ખેતર છે, બાજુમાં વહેતી નદીમાંથી પૂરતું પાણી મળી રહે છે, દર વર્ષે સારો પાક થાય છે, પ્રેમ કરે એવી પત્ની છે અને બે ડાહ્યા બાળકો છે.
          સુખ કહેવાય એવું બધું જ મારી પાસે છે! રાજા અને મંત્રી ત્યાંથી નીકળ્યાં. રાજાએ મંત્રીને પૂછ્યું કે મને કેમ આજે એવું લાગ્યું કે એ ખેડૂત મારા કરતાં સુખી છે! મારી પાસે તો એની પાસે છે તેનાથી અઢળક સંપત્તિ છે! ખેડૂત પાસે જે છે એનાથી એ ખુશ છે અને તમે જે છે એને વધારવાની ફિરાકમાં જ રચ્યાપચ્યા રહો છો. ખેડૂત એના બાળકોને ખેતી શીખવે છે અને તમે તમારા સંતાનોને લડાઈ કરતાં શીખવો છો! તમને તો એ પણ ચિંતા છે કે લડાઈમાં રાજકુમાર માર્યો જશે તો? તમે તમારી સરખામણી મોટા રાજાઓ સાથે જ કરો છો અને દુ:ખી રહો છો!
          આપણે બધા જ થોડાં- ઘણાં અંશે રાજા જેવું જ કરતાં હોઈએ છીએ. ઘણાં લોકો એવા પણ હોય છે જે પોતાનાથી ઓછું હોય એવી સરખામણી કરીને અભિમાનમાં રાચે છે. આવા સંજોગોમાં માણસ પોતાનાથી ઓછું હોય તેને નબળો ગણે છે. વધુ હોય તેની સાથે સરખામણી જેમ યોગ્ય નથી એવી જ રીતે ઓછું હોય તેની સાથે પણ કમ્પેરિઝન વાજબી નથી, કારણ કે કોઈનું વધુ જોઈને ઈર્ષા થાય છે અને કોઈનું ઓછું જોઈ તેના પ્રત્યે તિરસ્કાર થાય છે.
          સંપત્તિની સરખામણી ક્યારેય સુખ આપતી નથી. માણસ વધુ સારો થવા કે વધુ પ્રામાણિક બનવા કોઈ જ પ્રયાસ કરતો નથી. બધાને રૂપિયાવાળા થવું છે, બહુ ઓછા લોકોને દિલવાળા થવુ ંછે! યાદ રાખો, તમે જેવા છો એવા રહેશો તો કોઈ તમને દુ:ખી નહીં કરી શકે. દરેક માણસને ઈશ્વરે તેના પૂરતું આપ્યું જ હોય છે પણ આપણે તો હંમેશાં બીજા કરતાં વધુ જોઈતું હોય છે. સુખ માટે સંપત્તિ મહત્વની નથી, પ્રેમ, લાગણી, સંબંધો અને સંતોષ મહત્વનો છે. બીજા સાથે સરખામણી કરવાનું છોડીને તમારી પાસે જે છે તેના વિશે વિચાર કરો તો ચોક્કસ એવું ફીલ થશે કે, હું બહુ સુખી છું!‘

છે લ્લો સીન:
અભિમાનથી માનવી ફુલાઈ શકે છે, ફેલાઈ શકતો નથી. - રસ્કિન

CONTACT : kkantu@gmail.com

2010-07-14T02:16:00.000-07:00

પ્રિય મિત્રો,

ફુલછાબ દૈનિકની બુધવારની પંચામૃત પૂર્તિમાં પ્રસિદ્ધ થતી મારી ધારાવાહિક લઘુ નવલ " એક હતો હું" નું પ્રકરણ :૨ આજે પ્રસિદ્ધ થયું છે.વાર્તાનો બીજો ભાગ આ સાથે મોકલું છે.
આભાર.

2010-07-10T04:05:00.000-07:00

તમારે સુખ ખરીદવું છે?

CHINTAN NI PALE by Krishnakant Unadkat

જો પૂર્ણ શ્રઘ્ધા મુસાફરને હોય મંઝિલમાં,

તો આપમેળે વળે છે કદમ મુકામ તરફ.

-અમૃત ઘાયલ

          સુખ બજારમાં મળતું હોત તો એનો ભાવ શું હોત? નાનું સુખ સસ્તું અને મોટું સુખ મોંઘું હોત? સુખની પણ સિઝન હોત? ફેસ્ટીવલ ટાઈમમાં સુખના ભાવ વધારે અને સ્લેક સીઝનમાં સુખના દામ ઘટતાં હોત? સુખનું પણ સેલ નીકળત? અમારે ત્યાંથી સુખ ખરીદનાર વ્યક્તિને એક સુખ સાથે બીજું સુખ મફત મળશે, એવી જાહેરાતો થતી હોત?
          જો આવું હોત તો? તો લોકો સુખના પ્રાઈઝ ટેગ જોતાં હોત! પછી ભાવ જોઈને કહેત કે, ના ના, આ સુખ આપણને પોસાય તેવું નથી. ભાવ જોઈને સુખી થવાને બદલે દુ:ખી થાત! અરછા, માણસ પોતાના દુ:ખ વેચી શકતા હોત? મારું દુ:ખ લઈ લ્યો તો તમને આટલા રુપિયા આપીશ! દુ:ખ ખરીદનારાં લોકો મન ફાવે એવા ભાવ પડાવત? અને દુ:ખ ખરીદીને મળતાં રુપિયાથી એ લોકો સુખી થઈ જાત?
          દુ:ખ વેચી શકાતું હોત તો તમારું કયું દુ:ખ વેચવા કાઢત? સુખ અને દુ:ખના ધંધા પણ મોલમાં ચાલતાં હોત? સુખ અને દુ:ખના પણ સેન્સેક્સ હોત? સુખ અને દુ:ખના ભાવમાં પણ સોના-ચાંદીની જેમ દરરોજ ચડાવ-ઉતાર આવતો હોત? સુખ ખરીદવું પડતું હોત તો આપણે કેટલા દુ:ખી હોત?
          ઝરણાંનું દ્રશ્ય અને ખળખળ ઘ્વનિનો ભાવ શું હોત? કોયલનો અવાજ સાંભળવાનો પણ રીંગટોનની જેમ ચાર્જ થતો હોત તો? પ્રેમ કરવાના પૈસા ચૂકવવાના થાય તો? સ્પર્શનો ખર્ચ કેટલો થાત? ટેરવું અડાડો તો એક રુપિયો અને પાંચેય આંગળીથી સ્પર્શ કરો તો પાંચ રુપિયા? હસવું પણ ચાર્જેબલ હોત! સ્મિત કરવાનો ભાવ જુદો, હાસ્ય રેલાવવાના દર અલગ અને ખડખડાટ હસવાના રેઈટ પણ જુદા!
          સંપતિથી સાધનો ખરીદી શકાય છે પણ સુખ નહીં. એરકન્ડીશનર ખરીદી શકો પણ એસી બેડરુમમાં ઊઘ આવશે જ એવી કોઈ ગેરન્ટી નથી. સમજવા જેવી વાત એ જ છે કે, એરકન્ડીશન એ સુખ નથી પણ ઊઘ એ સુખ છે. ઊઘ ચાર્જેબલ નથી. ઊઘનું જેને સુખ નથી એ લોકોને ઊઘની ગોળીઓ ખરીદીને ઊઘ ખરીદવી પડે છે.
          ગોળીઓથી આવતી ઊઘ એ સુખ નથી, કારણ કે સુખ નેચરલ હોય છે. કુદરત કેટલી સારી છે કે નેચરલ સુખ આપતી દરેક ચીજ- વસ્તુ એ આપણને કોઈ ચાર્જ વગર આપે છે. સૂર્યના તેજ અને ચાંદનીના પ્રકાશનું લાઈટબીલ જેવું બીલ આવતું નથી. બાથરૂમમાં શાવર નખાવવો મોંઘો પડે છે અને વરસાદ તદ્દન વિનામૂલ્યે મળે છે.
          કુદરતને જો ધંધો જ કરવો હોત તો એ આપણી પાસે ચાલવાનો, દોડવાનો, નાચવાનો, ગાવાનો અને ઝૂમવાનો પણ ચાર્જ લઈ શકતી હોત! કુદરત બધો જ આનંદ સાવ મફતમાં આપતી હોવા છતાં કંઈ દુ:ખ પડે એટલે આપણે તેને મનોમન કોસતા હોઈએ છીએ! એક માણસ રોજ સવારે મંદિરે જાય.
          ભગવાનની સામે હાથ જોડીને પોતાની ડીમાન્ડ મૂકે, ‘હે ભગવાન! એક સારી નોકરી કે નાનકડો ધંધો, એક સરસ ઘર, કાર, ફ્રીઝ, ટીવી, વોશિંગ મશીન...’ એની ઇચ્છા ક્યારેય પૂરી જ ન થતી. ધીમે ધીમે એ ભગવાન સામે જ ફરિયાદો કરવા લાગ્યો. ભગવાન મારી પ્રાર્થના સાંભળતા નથી. મારે જે જોઈએ છે એ મને આપતા નથી. ભગવાન આખી દુનિયામાં મને જ અન્યાય કરે છે.
          એક વખત એ માણસને એક સાધુ મળ્યા. સાધુ પાસે એ માણસે ભગવાનની ફરિયાદ કરી કે ભગવાન મારું સાંભળતા નથી. સાધુ ખડખડાટ હસવા લાગ્યા. માણસની વાત સાંભળીને સાધુએ કહ્યું કે, હવે તું મારા એક સવાલનો જવાબ આપ. ભગવાને તને જે આપ્યું છે એ તે માગ્યું હતું?
          આપણે કોઈ દિવસ વિચારીએ છીએ કે આપણી પાસે જે કંઈ છે અને ભગવાને આપણને જે આપ્યું છે એ બધુ આપણે માગ્યું હતું? તેનો જવાબ ના જ હશે. આપણને ભગવાને આપ્યું છે એનાથી સંતોષ નથી એટલે આપણે તેની પાસે કાયમ માગ માગ જ કરતાં રહીએ છીએ. તેનું સૌથી મોટું કારણ એ જ છે કે આપણે આપણી જાતને કાયમ દુ:ખી જ સમજતાં રહીએ છીએ.
          ભગવાન કહે છે કે, મેં તો માણસને માત્રને માત્ર સુખ જ આપ્યું છે. દુ:ખ તો માણસે પોતે પેદા કર્યું છે. સુખ માટે માણસ ચોરી કરે, પકડાય અને જેલમાં જાય પછી જેલના દુ:ખ માટે મને અને પોતાના નસીબને દોષ દે એ કેટલું વાજબી છે? સારું છે કે ભગવાન આપણી સાથે દલીલ કરવા આપણી સામે નથી આવતો, નહીંતર આપણે કદાચ તેના સવાલોના એકેય સાચા જવાબ ન આપી શકત! માણસ મોટા ભાગે પોતાના દુ:ખ પોતાની જાતે જ ઊભા કરતો હોય છે. અને હા, સુખનું પણ એવું જ છે. તમારે સુખી, મજામાં અને હસતાં રહેવું હોય તો કોઈની ત્રેવડ નથી કે તમને દુ:ખી કરી શકે.
          સુખના કોઈ ભાવ નથી છતાં સુખ સસ્તું નથી. કારણ કે સુખને માણવા માટે સુખને સમજવું પડે છે. આપણે બધા જ ખૂબ સુખી છીએ, સવાલ માત્ર એટલો છે કે આપણે આપણી જાતે સુખી સમજીએ છીએ? ચલો થોડુંક હસો તો! હસ્યા? કંઈ ખર્ચ થયો? નહીંને? તો પછી હસતા રહોને! દરેક સુખનું આવું જ છે, સુખની નજીક જાવ, સુખ તો તમારી પડખે જ છે!‘

છેલ્લો સીન:
જેની પાસે ફકત પૈસા જ છે તે મનુષ્ય કરતાં વધારે ગરીબ કોઈ નથી.
                                                                                       -એડવિન યુગ

CONTACT : kkantu@gmail.com

2010-07-07T01:24:00.000-07:00

વાંચો,મારી ધારાવાહિક લઘુ નવલ
એક હતો હું
નું પહેલું પ્રકરણ
ફુલછાબ દૈનિકની બુધવારની પંચામૃત પૂર્તિમાં

2010-07-02T04:20:00.000-07:00

કાનનું મૌન

CHINTAN NI PALE by Krishnkant Unadkat

ખુદ અપને આપ સંવર જાઇએ તો બહેતર હૈ,

યે મત સમજીયે કે દુનિયા સુધરનેવાલી હૈ.

-મંજર ભોપાલી

           વધુ પડતું બોલવું જેટલું અયોગ્ય છે એટલું જ ગેરવાજબી નક્કામું સાંભળવું છે. જિંદગીનો થોડોક સમય ‘સાયલન્સ ઝોન’હોવો જોઈએ. જીવનના અમુક સમયે ઘડીયાળ સામે ‘નો નોઈસ પ્લીઝ’નું બોર્ડ મૂકી દેવું જોઈએ. સુરજ કોઈ અવાજ વગર ઉગે છે. હવા પણ જ્યાં સુધી એનો મગજ ન ફરે ત્યાં સુધી એની હાજરી ન વર્તાય એ રીતે વહેતી રહે છે. કૂંપળ ફૂટતાં પહેલાં ધડાકો કરતી નથી. સ્થિરતા એ હલનચલનનું મૌન છે.
          યોગ એટલે અસ્તિત્વનું કામચલાઉ મૌન. આરામ એ કામનું મૌન છે. સ્પર્શ લાગણીઓનું મૌન છે. ચુંબન એટલે શબ્દોને શાતા આપી પ્રેમ વ્યક્ત કરવાની અનુભૂતિ. મનના મૌન વગર માણસ શેમાંય ખોવાઈ ન શકે. ટોળું એટલે એકલતાનું મૌન. આપણે જ્યારે કશામાં પણ ઓતપ્રોત હોઈએ ત્યારે આજુબાજુમાં શું થાય છે તેનો અણસાર પણ રહેતો નથી. વિચારોનો કારમો કોલાહલ હોય તો કદાચ આત્માનો અવાજ પણ ન સંભળાય! મૌન એટલે માણસની પોતાના સન્મુખ હાજરી.
          આદત ન પાડીએ તો શાંતિ પણ સદતી નથી. સતત અવાજ વચ્ચે ઘેરાયેલો રહેતો વ્યક્તિ નીરવ શાંતિમાં થથરી જાય છે. મૂંગી ફિલ્મ ‘પુષ્પક’માં એક સીન છે. રેલવે ટ્રેક પાસે રહેતા હીરો કમલ હાસનને ફાઈવ સ્ટાર હોટેલમાં ઊંઘ નથી આવતી એટલે એ ટ્રેનના અવાજનું રેકોર્ડિંગ સાંભળી સૂવાનો પ્રયત્ન કરે છે. અવાજ સહન કરવો સહેલો છે પણ શાંતિ પચાવવી અઘરી છે. કારણકે માણસને શાંતિમાં રહેવાની પ્રેક્ટિસ જ નથી.
          ચારે તરફથી આપણાં કાન ઉપર સતત મારો ચાલતો રહે છે. આખો દિવસ ટીવી, એફ.એમ. રેડિયો, આઈપોડ, મોબાઈલનો રિંગટોન અને એસએમએસના બીપર, મોબાઈલના કી-પેડ અને લેપટોપના કી-બોર્ડનો ટકટક અવાજ… આ બધું આપણને જરાયે કનડતું નથી. યાદ કરો, તમે છેલ્લે ક્યારે તમારી છાતી પર હાથ મૂકી હૃદયના ધબકારા સાંભળ્યા હતા? હૃદય ખોડંગાય ત્યારે જ તેના તરફ આપણું ધ્યાન જાય છે. ઓડકાર ખાઈએ છીએ પણ સંતોષનો અહેસાસ થતો નથી. આપણે શાંતિનું ગળું ઘોંટીને વિજયનો ચિત્કાર કરીએ છીએ. એટલે જ કદાચ આપણે ક્યાંય એકમગ્ન થઈ શકતા નથી. નિરાકાર એટલે આકાર વગરનું અસ્તિત્વ. આપણે તો એકાકાર પણ નથી થઈ શકતાં!
          આપણે ક્યાંક એવા ખોવાઈ ગયા છીએ કે ઘણીવખત આપણે જ આપણને મળતાં નથી. એક દીકરીના લગ્ન હતાં. લગ્નની વિધિ ચાલતી હતી. બાજુમાં જોરદાર ડીજે વાગતું હતું. દીકરીની માતા એક વિધિ માટે આવી ત્યારે દીકરીએ ડીજે બંધ કરવાનું કહ્યું. દીકરીએ કહ્યું કે, મારે મારી માતા દુખણાં લ્યે ત્યારે એના ટચાકાંનો અવાજ સાંભળવો છે. માતાએ દુખણાં લીધા અને એની આંગળીઓના ટચાકાંનો અવાજ દીકરીની આંખમાં ઉભરાઈ આવ્યો.
          આપણે તો હવે બેસણાંના મૌનને પણ ભજનના કોલાહલથી રહેંસી નાખ્યું છે. સાંત્વના માટેના શબ્દો ક્યાંક ખોવાઈ ગયા છે. શાંતિના વ્યવહારો પણ હવે વિધિ બની ગયા છે! બધી જગ્યાએ શબ્દોની જરૂરિયાત નથી. પ્રેમ અને લાગણીની ઉત્તમ અભિવ્યક્તિ હંમેશા મૌનથી જ પ્રગટ થાય છે.
          દિલમાંથી નીકળેલાં શબ્દો જ દિલ સુધી પહોંચે. મોઢેથી બોલાતા ઠાલા શબ્દો કાનને અથડાઈને બોદાં થઈ જાય છે. કદાચ બોલાતા શબ્દોને પણ મૌનથી પકવવાના હોય છે. કાચા શબ્દોથી સાંભળનારને ઓડકાર નહીં પણ આફરો ચડે છે. ઝઘડો એ પ્રેમના મૌનની હત્યા છે. દરરોજ ઢગલાબંધ ઘરોમાં આવા મર્ડર ઠંડે કલેજે થાય છે. અબોલા એ મૌન નથી પણ મૌનની માથે ચડી એનું ગળું ઘોંટી નાખાવાની ધૃણાસ્પદ ઘટના છે.
          જીભને કદાચ પ્રયત્નોથી કાબુમાં રાખી શકાય છે પણ કાનને બંધ કરી શકાતાં નથી, એટલે જ કદાચ કાનના મૌનનું માહાત્મ્ય વધી જાય છે. નક્કામું સાંભળવાનું બંધ ન કરીએ તો ઘણીવખત કામનું સાંભળવાનું સરકી જાય છે. કાનને પણ હવે કેળવવા પડે એવો સમય છે. ઉર્મિઓનો અવાજ નથી હોતો છતાં એનો અહેસાસ શાંતિમાં જ સૌથી વધુ તીવ્ર હોય છે. હજુ એટલું સારું છે કે ઘોડિયામાં સૂતેલા બાળકના કાનમાં ઈયર ફોન ખોંસીને હાલરડાંની સીડી ચડાવી દેવાનું આપણે શીખ્યાં નથી. જો એવું થશે તો ઘોડિયાના ખોયા સાથે ઢીંગલી, મોર કે પોપટ નહીં પણ આઈપોડ લટકતાં હશે! માતાના દિલમાંથી ઉઠતું હાલરડું એટલે બાળકની ઊંઘનું અદભૂત દ્રવ્ય. માતાના અવાજમાંથી ઉઠતો નશો કદાચ આલ્કોહોલ કરતાં પણ અનેકગણો તીવ્ર હશે, નહીંતર બાળક આટલું ઘસઘસાટ ન ઊંઘી જાય!
          પતંગિયું ઉડતું હોય ત્યારે એની પાંખ અવાજ કરતી નથી. પતંગિયાના વિહારમાં શાંતિને પણ મૌન થઈ જવાનું મન થઈ જતું હશે. બાજ સુસવાટા સાથે શિકાર પર ત્રાટકે છે. બાજ હિંસક છે અને પતંગિયું અહિંસા અને શાંતિનું જીવતું જાગતું પ્રતીક છે. અવાજો અને વિચારોના બાજ કાબુમાં ન હોય તો પતંગિયાના વિહારની અનુભૂતિ ન થાય. તમે કાનનું મૌન માણ્યું છે? માણજો, મજા આવશે.
છેલ્લો સીન:
When I was small I laughed less but there was infinite hidden happiness. As I grew up I learnt to laugh a lot to hide the unspoken sadness. That is today’s life.

CONTACT : kkantu @gmail.com

2010-06-25T01:40:00.000-07:00

પ્રિય મિત્રો,
મારા પુસ્તક ચિંતનની પળે માંથી બે લેખ ગુજરાતી વેબસાઈટ રીડ ગુજરાતી ડોટ કોમ પર પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યા છે. લેખ વાંચવા તમને ગમશે. રીડ ગુજરાતી ડોટ કોમના શ્રી મૃગેશ શાહનો આભાર.

વેબ લિંક :

http://www.readgujarati.com/2010/06/25/chintan-pale2/

આભાર સહ,

કૃષ્ણકાંત ઉનડકટ

2010-06-18T06:22:00.000-07:00

તમે કેટલાં લકી છો?

CHINTAN NI PALE by Krishnakant Unadkat

મૈં આજ સિર્ફ મુહબ્બત કે ગમ કરુંગા યાદ,

યહ ઔર બાત હૈ તેરી યાદ ભી આ જાયે.

-ફિરાક ગોરખપુરી

          સંબંધો અને નસીબને કેટલો સંબંધ છે? નસીબદારની વ્યાખ્યામાં આપણે સંબંધોને કેટલા કાઉન્ટ કરીએ છીએ? સારા સંબંધોને સારા નસીબ કહેવા કે કેમ એ માણસ સંબંધોને કઈ નજરથી જુએ છે તેના પર આધાર રાખે છે. બધું જ હોય અને કોઈ ન હોય એ વ્યક્તિની વેદના બહુ જુદી હોય છે!
          હમણાં એક શિક્ષકને મળવાનું થયું. તેમને વસ્તીગણતરીનું કામ સોંપાયું છે. તેમણે કહેલો એક અનુભવ સંબંધોની સંવેદનાથી ભરપૂર હતો. તેમણે કહ્યું, હું એક ઘરે ગયો. ચાલીસ વર્ષના એક માણસે દરવાજો ઉઘાડ્યો. થોડીવાર એ મારી સામે જોતો રહ્યો. મેં ઓળખાણ આપીને કહ્યું કે વસ્તીગણતરી માટે આવ્યો છું. તેણે મને આવકાર આપ્યો અને ઘરમાં બોલાવી સોફા ઉપર બેસાડ્યો. મેં પૂછ્યાં એ બધા જ સવાલોના તેણે સરસ રીતે જવાબ આપ્યા. મારું કામ પતાવીને ઊભો થવા જતો હતો ત્યાં એ માણસે મને કહ્યું કે, થોડીવાર બેસોને! એ મારા માટે જયુસનો ગ્લાસ ભરી લાવ્યો.
          મને કહ્યું કે, કેટલા બધા દિવસો પછી મારા ઘરે કોઈ આવ્યું! કોઈના પગરવ વગર ઘણીવખત આપણે ઘરમાં જ ક્યાંક ભૂલા પડી ગયા હોય એવું લાગે! તેણે વાત આગળ વધારી. હું અહીં સાવ એકલો રહું છું. મલ્ટિનેશનલ કંપનીમાં જોબ કરું છું. અમારી કંપનીનાં લોકો વચ્ચે ઘરે આવવા- જવાના સંબંધો બહુ ઓછા છે. જરાક હસીને તેણે કહ્યું કે, અમારી કંપનીમાં પાર્ટીઓ થાય છે પણ હોટલમાં. ત્યારે ઘરે કોણ આવે? ન્યુઝપેપર વેન્ડર અને મિલ્કમેન સવારે ફ્લેટની બહાર છાપાં અને દૂધ મૂકી જાય છે. ઓફિસે જઉં પછી એક માણસ ઘરે આવીને ઘર સાફ કરી જાય છે. ઘરમાં હોઉં છું ત્યારે સાવ એકલો જ હોઉં છું. મને યાદ નથી કે છેલ્લે ઘરે મારી હાજરીમાં કોણ આવ્યું હતું!
          બાકી મારે પ્રેમાળ પત્ની છે, સરસ મજાના બે સંતાનો છે. મા-બાપ છે. ભાઈ-બહેન છે. પણ એ બધા બંગાળમાં રહે છે. કેટલીક મજબૂરીના કારણે હું મારા ફેમિલીને અહીં નથી લાવી શક્યો. ટિપોય પર પડેલી તસવીર તરફ આંગળી ચિંધીને કહ્યું કે, મારી પત્ની અને બંને બાળકોનો ફોટો છે. એ માણસના મોઢામાંથી નીકળતાં દરેક શબ્દોમાં અજાણ્યો ભાર હતો. તેણે કહ્યું કે ચાર-પાંચ મહિને એ લોકોને મળવા જઉં છું. એ લોકોની સાથે હોઉં ત્યારે પણ સતત થયા રાખે કે હમણાં પાછો એકલો થઈ જઈશ. મને વિચાર આવ્યો કે, બગીચામાં કોઈ ન આવે તો ફૂલોને વેદના થતી હશે? કોઈ વ્યક્તિ વગરનું ઘર માણસને ‘કામચલાઉ જેલ’ જેવું લાગતું હશે? ઘરનો ખાલીપો માણસના દિલમાં અનુભવાતો હોય છે.
          બારણાં પાસે આવ્યો ત્યારે મેં એ માણસ સામે જોઈને કહ્યું, હું ભગવાનને પ્રાર્થના કરીશ કે કંઈક એવું થાય જેથી તમે તમારા પરિવાર સાથે રહી શકો. એ માણસની આંખો થોડીક ભીની થઈ હોય એવું લાગ્યું. સન્નાટો કેટલો અસહ્ય હોય છે તેનો અહેસાસ મને પહેલીવાર થયો. શિક્ષકે પછી વાત આગળ વધારી. એ દિવસે કામ પતાવીને હું ઘરે ગયો. ફળિયામાં રમતાં મારા બંને બાળકો મને જોઈને મારી પાસે આવીને મને વળગીને વાતો કરવા લાગ્યા. મારી પત્ની મારા માટે પાણીનો ગ્લાસ ભરીને લાવી.
          પાણીનો ઘૂંટડો ગળે ઉતાર્યો ત્યારે મને થયું કે, હું ખરેખર ખૂબ લકી છું. મારાં લોકો મારી સાથે અને મારી પાસે છે. મેં ભગવાનનો આભાર માન્યો અને પેલા અજાણ્યા માણસ માટે ભગવાનને પ્રાર્થના કરી. એ દિવસથી મારા ઘરમાં મને એક ગજબના સુખનો અનુભવ થાય છે. પેલાં માણસ પાસે આમ જોઈએ તો બધું જ હતું, છતાં એની પાસે કંઈ જ ન હતું.
          કોઈ ન હોય ત્યારે સંબંધોની ઝંખના તીવ્ર બની જતી હોય છે. બધાં હોય ત્યારે માણસને એની કદર હોતી નથી. ઘરના લોકોથી જેને નફરત હોય એવા લોકોએ પોતાના ઘરથી દૂર અને એકલા રહેતાં લોકો સાથે થોડાક કલાક રહેવું જોઈએ. એક યુવાનની પ્રેમિકા પડોશમાં જ રહેતી હતી. બંને એક સાથે જ મોટા થયાં. રોજ તોફાન, મસ્તી અને ઝઘડા. યુવાને કહ્યું કે હું રોજ એની મસ્તી કરીને એને હેરાન કરતો. એ રડવા માંડે ત્યાં સુધી તેને પરેશાન કરતો.
          મને બીજા શહેરમાં નોકરી મળી. એક મહિના પછી હું મારા ઘરે પાછો ગયો. મારી પ્રેમિકા મને મળી ત્યારે પહેલાં તો એ કંઈ જ બોલ્યા વગર મારી સામે હસી. મને યાદ આવ્યું કે હું આને રોજ કેવી રડાવતો હતો? મારી પ્રેમિકાની નજીક જઈ તેના બંને હાથ મારા હાથમાં લીધા. ખબર નહીં મને શું થયું પણ એના બંને હાથ વચ્ચે મોઢું રાખીને હું ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડ્યો. મારી પ્રેમિકાને કહ્યું, મેં તને ખૂબ રડાવી છે ને? કદાચ ઈશ્વર તેની જ મને સજા કરે છે! પ્રેમિકાએ કહ્યું કે, તારા વગરેય હું રોજ રડી છું! વિરહમાં જ પ્રેમનો સાચો અર્થ સમજાતો હોય છે.
          તમારા ઘરે કોઈ તમારી રાહ જોતું હોય તો માનજો કે તમે લકી છો, મિત્રોને તમારા વગર પાર્ટી અધૂરી લાગતી હોય તો માનજો કે તમે લકી છો, કંઈક અંગત વાત કરવી હોય અને તમારી પાસે વાત કરી શકાય એવી વ્યક્તિ હોય તો માનજો કે તમે લકી છો, રડવાનું મન થાય ત્યારે કોઈ ખભો હોય તો માનજો કે તમે લકી છો. ફિલ્મમાં કે નાટકમાં જતી વખતે એક જ નહીં પણ બે ટિકિટ લેવાની હોય તો માનજો કે તમે લકી છો, કોઈ તમારા આલિંગનને તરસતું હોય તો માનજો કે તમે લકી છો. જરાક શાંતિથી તમારી આજુબાજુમાં નજર કરો અને વિચાર કરો કે, હું કેટલો લકી છું!

છેલ્લો સીન:
Everyone knows how to count but very few know ‘what to count?’

CONTACT : kkantu@gmail.com

2010-06-10T09:43:00.000-07:00

સમય સાથેનો આપણો સંબંધ

CHINTAN NI PALE by Krishnakant Unadkat

મેહરબાં હો કે બુલા લો મુઝે ચાહો જિસ વક્ત,

મેં ગયા વક્ત નહીં હૂં કિ ફિર આ ભી ન સકું.

-અમીર મિનાઇ

          સમય સાથે તમારે કેવો સંબંધ છે? દોસ્તીનો કે દુશ્મનીનો? સમય એવી ચીજ છે કે તમે તેની સાથે જેવો સંબંધ રાખશો, એવો સાથ આપશે. સમય સારો કે ખરાબ નથી હોતો, સમય સમય જ હોય છે. કોઈ ક્ષણ ગુડ ટાઈમ કે બેડ ટાઈમનું લેબલ લગાવીને આપણી સામે આવતી નથી. આપણે જ જો સમય પર અચ્છા કે બુરાનું સ્ટીકર ચોંટાડી દઈએ તો એમાં વાંક સમયનો નથી હોતો.
          એક માણસને સમય સાથે ઝઘડો થયો. સમયને ફરિયાદ કરી કે, મારા માટે તું ક્યારે સુધરીશ? સમયે કહ્યું કે, તું ક્યાં મને બગાડે છે એ શોધી કાઢ એટલે હું આપોઆપ સુધરી જઈશ. મેં તો મારી બધી શકિત તને આપી છે, હવે તારા હાથમાં છે કે તું તેને કેવી રીતે વાપરે છે.
          આપણને વારંવાર એક વાત સાંભળવા મળે છે કે યાર, મરવાની પણ ફુરસદ નથી! જો મરવાની ફુરસદ ન હોય તો જીવવાની ફુરસદ ક્યાંથી મળવાની છે? ગમે એવો ધનાઢ્ય માણસ પણ સમયને ખરીદી શકતો નથી. સમયને તમે જરાયે રેઢો મૂક્યો તો સમય તમારા પર ચડી બેસશે.
          સમયની લગામ માણસના પોતાના હાથમાં હોવી જોઈએ પણ માણસ આ લગામ સમયના હાથમાં આપી દે છે અને પછી એ જેમ ચાબુક ફટકારે એમ દોડતો અને હાંફતો રહે છે. એક વરસનું મૂલ્ય કેટલું છે એ જાણવું હોય તો એવા વિદ્યાર્થીને પૂછો જે ફાયનલ એક્ઝામમાં ફેઈલ થયો છે. એક મહિનાના મૂલ્યની વાત એ માને પૂછો જેને એક મહિનો પ્રિમેચ્યોર ડીલીવરી થઈ છે.
          એક કલાકનું મૂલ્ય એ પ્રેમીને પૂછો જે પોતાની પ્રેમિકાની રાહ જુવે છે. એક મિનિટનું મૂલ્ય એને પૂછો જે માણસે એક મિનિટ મોડું થતાં ટ્રેન મિસ કરી હોય. એક સેકન્ડનું મૂલ્ય એને પૂછો જેનો અકસ્માતમાંથી સહેજ માટે બચાવ થયો હોય અને વન મિલિસેકન્ડનું મૂલ્ય એ રનરને પૂછો જેણે આંખના પલકારા કરતાં પણ ઓછા સમય માટે ઓલિમ્પિકમાં ગોલ્ડ મેડલ ગુમાવ્યો હોય!
          સમયનું મૂલ્ય જે સમજતા નથી તેને સમય કોડીના કરી નાખે છે. સમયનો સદુપયોગ કરતા આવડવું જોઈએ. એટલે જ કહેવું પડે કે, સમયને વાપરવામાં ઉડાઉ ન બનો અને એટલા કંજૂસ પણ ન બનો કે પોતાના માટે પણ સમય ન બચે.
          એક બેંકર છે જે દરેક વ્યક્તિને એક ગજબની સ્કીમ આપે છે. આ બેંકર તમારા ખાતામાં દરરોજ સવારે રુપિયા ૮૬૪૦૦ જમા કરાવે છે અને તમને કહે છે કે, આ રકમ તમારે આખા દિવસમાં એવી રીતે વાપરવાની છે જેનાથી તમને મેક્સિમમ સુખ અને શાંતિ મળે.
          આ સ્કીમના નિયમો પણ વિચિત્ર છે. તમારે દિવસ પૂરો થાય ત્યાં સુધીમાં બધી જ રકમ વાપરી નાખવાની છે, નહીં તો એ રકમ ડિલિટ થઈ જશે, બીજા દિવસે કેરી ફોરવર્ડ નહીં થાય, ગયું તે ગયું. બીજા દિવસે તમને નવા રૂપિયા ૮૬૪૦૦ મળવાના છે. તમે દરરોજ આ રકમ કેવી રીતે વાપરશો અને ક્યાં ઈન્વેસ્ટ કરશો તેના પર તમારી જિંદગીનો આધાર છે.
          આ વાર્તા પાછળ ગૂઢ રહસ્ય છે. આ વાર્તાનો બેંકર બીજો કોઈ નથી પણ ખુદ ઈશ્વર છે, એ દરરોજ આપણને ૮૬૪૦૦ સેકન્ડ આપે છે. દિવસ પૂરો થતાં જ આ સમય વપરાઈ જાય છે. સમયનું આ બેલેન્સ જમા થતું નથી. તમને તમારી આ ૮૬૪૦૦ સેકન્ડનું મૂલ્ય છે તો તમે એને એવી રીતે ઈન્વેસ્ટ કરો કે તમને ખુદને એવું ફીલ થાય કે મેં મારી રકમ ઉડાવી નથી.
          આ રકમ પાછી બચત પણ નથી થવાની, માત્ર આ રકમ એવી રીતે ઈન્વેસ્ટ કરવાની છે જે તમારી જિંદગીને રીચ અને હેપ્પી બનાવે. ઉંમર એનું કામ કરવાની જ છે, એ તમારા હાથમાં છે કે તમે ઉમર પાસેથી કેવું કામ લ્યો છો.
          સમયનો સદ ઉપયોગ કરતા આવડે તેને સમય વહી ગયાનો અફસોસ થતો નથી. જીવનના અંતે એવું ફીલ ન કરવું હોય કે આખી જિંદગી એળે ગઈ તો તમારા સમયને પૂરી ત્વરાથી જીવો.
          યાદ રાખો, માત્ર કામ કરવું, નોકરી કરવી, રુપિયા કમાવવા એ જ જીવન નથી, જીવનમાં પ્રેમ, લાગણી, સંવેદના, મિત્રો, પરિવાર અને સંબંધોનું મૂલ્ય આંકતા અને સમજતાં શીખો. આ બધાંનો સરવાળો કરીને જે ટોટલ આવશે એ જ સુખ છે.

છેલ્લો સીન:
Growing old is mandatory, growing up is optional.
Contact : kkantu@gmail.com

2010-06-04T07:19:00.000-07:00

તમને ભરોસો છે?

CHINTAN NI PALE by Krishnakant Unadkat

શક્ય છે બદલાય આખ્ખે આખ્ખું આ જીવતર પછી,

મોકળું રાખીને મન ખુદને મળી તો જો જરી.

-રાજેશ વ્યાસ ‘મિસ્કીન’

          પંખીને પોતાની પાંખ ઉપર ભરોસો હોય છે કે હું પાંખ ફેલાવીશ એટલે હવામાં તરવા લાગીશ. નાવિકને તેનાં હલેસાં ઉપર શ્રદ્ધા હોય છે કે એ મને સામે કાંઠે પહોંચાડશે. વિદ્યાર્થીને ગુરુ ઉપર વિશ્વાસ હોય છે કે એ મને જે શીખવશે એ સાચું જ હશે. નાના હોઈએ ત્યારે ક્લાસમાં આપણાં શિક્ષક સામે આપણે ક્યારેય શંકા કરતાં નથી કે, તમે જે દાખલો ગણો છો એ સાચો જ છે એની શું ખાતરી છે? સાચી વાત એ હોય છે કે આપણો તેના પર ભરોસો એ જ એમના સાચા હોવાની ખાતરી છે.
          જિંદગીમાં બે વસ્તુ ખૂબ જ મહત્વની છે. એક તો તમે કોના ઉપર ભરોસો કરો છો અને બીજું એ કે કોઈએ તમારા પર મૂકેલા ભરોસાને તમે કેટલો સાર્થક કરો છો. જે માણસ તેના ઉપર કોઈએ મૂકેલા ભરોસાનો ગેરફાયદો ઉઠાવે છે અથવા તો કોઈનો ભરોસો તોડે છે તે બીજા કોઈ ઉપર ભરોસો મૂકી શકતો નથી. સૌથી મોટો શ્રદ્ધાળુ એ જ છે જે લોકો ઉપર વધુને વધુ ભરોસો મૂકી જાણે છે.
          લાંબો વિચાર કરો તો સમજાશે કે આખું જગત મોટાભાગે ભરોસા ઉપર જ ચાલે છે. વોચમેન ઉપર આપણને ભરોસો હોય છે કે એ આપણાં ઘરનું રક્ષણ કરશે. બાળકને સ્કૂલે લઈ જતાં રિક્ષાવાળા પર આપણે ભરોસો મૂકીએ છીએ કે એ આપણાં બાળકને સ્કૂલે પહોંચાડશે. વિમાનમાં બેસીએ ત્યારે આપણે પાયલોટને ઓળખતાં હોતાં નથી છતાં આપણને એવી શ્રદ્ધા હોય છે કે પાયલોટ વિમાનને સરખી રીતે ચલાવશે. એ વાત પણ એટલી જ સાચી છે કે દરેક ભરોસો સિદ્ધ નથી થતો.
          એવા સમયે આપણને બધા ઉપરથી શ્રદ્ધા ઊઠી જાય છે. પોતાની જ વ્યક્તિ જ્યારે ડીચ કરે ત્યારે માણસને એવું પણ થાય છે કે આપણી નજીકના વ્યક્તિએ આવું કર્યું તો પારકા ઉપર કેમ ભરોસો કરવો? એક વ્યક્તિ છેતરપીંડી કરે એટલે બાકીના નવ્વાણું ઉપર ચોકડી મૂકી દેવાની વાત કોઈ રીતે વાજબી નથી.
          એક માણસ સાધુ પાસે ગયો. તેના મિત્રએ તેની સાથે દગો કર્યો હતો. એ માણસે કહ્યું કે હવે પછી હું કોઈ સાથે દોસ્તી નહીં રાખું. સાધુએ આખી વાત શાંતિથી સાંભળી. સાધુએ પૂછ્યું કે, તમે તો નવ વાગે આવવાના હતા પણ દસ કેમ વાગી ગયા? આવવામાં મોડું કેમ થયું? પેલા માણસે કહ્યું કે અમે તમારી પાસે આવતા હતા ત્યારે અમારી કારમાં પંચર પડી ગયું. સાધુએ પૂછ્યું કે પછી તમે શું કર્યું? પેલા માણસે કહ્યું કે, ટાયર બદલાવીને અમે તમારી પાસે આવ્યો. સાધુ હસવા લાગ્યા.
          તેમણે કહ્યું કે તમે જ્યારે ઘરેથી નીકળ્યા ત્યારે તમને તમારી કાર પર ભરોસો હતો કે એ તમને સહી સલામત મારી પાસે પહોંચાડશે. એવું ન થયું. કારમાં પંચર પડ્યું, તો તમે ટાયર બદલાવી નાખ્યું. તમને બીજા ટાયર ઉપર ભરોસો હતો પણ એક મિત્રએ દગો કર્યો એટલે બીજા મિત્ર ઉપર ભરોસો નહીં કરું એવું કહો છો!
          એક બાળકને એની મા વારંવાર કહેતી હતી કે, કામવાળા ઉપર બહુ ભરોસો નહીં કરવાનો. કામવાળા ઘરમાંથી કંઈને કંઈ ચોરી જાય. કામવાળા પર નજર રાખવાની. બાળક રોજ કામવાળા પર નજર રાખતું. કામવાળી સારી હતી. ઘરનું ખૂબ ધ્યાન રાખતી અને કંઈ આડાઅવળું ન કરતી. એક વખત બાળકે એની માને પૂછ્યું કે, આપણાં ઘરમાંથી કોઈ દિવસ કંઈ ચોરાયું છે? માએ ના પાડી. બાળકે પછી સહજતાથી પૂછ્યું તો પછી તું કોઈ ઉપર ભરોસો કેમ મૂકતી નથી? પહેલાં ભરોસો તો મૂકી જો! તું તો ભરોસો મૂક્યા વગર જ શંકા કરે છે!
          કોઈના પર ભરોસો મૂકીને આપણે તેની શ્રદ્ધા બેવડાવી દઈએ છીએ. મને તારા પર ભરોસો છે એવું કોઈને કહી જોજો પછી એ તમારી શ્રદ્ધાને સાર્થક કરવા માટે તેનું બધું જ દાવ પર લગાવી દેશે. કેટલાંક લોકોને તો પોતાના સંતાનો પર પણ શ્રદ્ધા નથી હોતી. રહેવા દે, તારાથી એ નહીં થાય, આવું કહીને ઘણાં લોકો પોતાના સંતાનોની ક્ષમતાને જ નીચી આંકી દે છે. આવું વારંવાર થાય તો બાળકના મનમાં એવી ગ્રંથિ ઘૂસી જાય છે કે મારાથી આ નહીં થાય. માણસ પોતે સફળ થઇ શકયો ન હોય તો એ બીજા પર પણ ભરોસો મૂકી શકતો નથી.
          દરેક સંબંધ ભરોસા ઉપર જ નભે છે. આપણે અંગત વાત એવી વ્યક્તિને જ કરીએ છીએ જેના ઉપર આપણને ભરોસો હોય છે. ભરોસો ન હોવા જેવી વેદના બીજી કોઈ નથી. તમે ભરોસો ન મૂકી શકો તો પ્રેમ પણ ન કરી શકો. જે કોઈના ઉપર ભરોસો નથી મૂકી શકતો એ માણસ પોતે જ ડરતો રહેતો હોય છે. ભરોસો તૂટવાના ભયથી તમે જો કોઈ પર ભરોસો મૂકતા ડરતા હો તો સમજવું કે તમને તમારી જાત ઉપર જ ભરોસો નથી.
          એક માણસ ખરાબ મળી જાય તેનો મતલબ એવો નથી કે આખી દુનિયા ખરાબ છે. આખી દુનિયાને પહેલેથી જ ખરાબ સમજી લેશો તો તમને ક્યારેય કોઈ સારો માણસ નહીં મળે. એક માણસ સાથે તેના એક મિત્રએ દગો કર્યો. આ માણસે પછી સરસ વાત કરી કે મારી સાથે દગો થયો તેમાં વાંક એનો નથી. વાંક મારો છે. મેં મિત્રની પસંદગીમાં ભૂલ કરી. એ મિત્ર હતો જ નહીં. મિત્ર હોય તો એ આવું કરે જ નહીં. એક ખરાબ અનુભવ થાય ત્યારે આપણે અગાઉ થયેલા સો સારા અનુભવ ભૂલી જતાં હોઈએ છીએ. ભરોસો મૂકતા જરાય અચકાવ નહીં. માણસનો માણસ ઉપરનો ભરોસો જ માણસને સારો બનાવી રાખે છે.‘

છેલ્લો સીન:
આપણાથી વધારે તાકાતવાનના આપણે ભક્ત બની જઈએ છીએ અને ઓછી તાકાતવાળા સાથે યમરાજ જેવું વર્તન કરીએ છીએ. - બંગાળી કહેવત

Contact : kkantu@gmail.com

2010-05-28T04:44:00.000-07:00

મજા અને મજાકની મર્યાદા

CHINTAN NI PALE by Krishnakant Unadkat

વીજળીની સાથે સાથે જરૂરી છે મેઘ પણ,

હસવામાં કંઇ મજા નહીં આવે રૂદન વિના.

-આદિલ મન્સુરી.

          હસમુખા અને વેખલામાં જમીન-આસમાન જેટલો ફર્ક છે. આપણી મજાક કોઇની મજા વધારતી હોવી જોઇએ અથવા તો કોઇનું દુ:ખ ઘટાડતી હોવી જોઇએ. મજાક પણ માર્મિક હોવી જોઇએ. સેન્સ ઓફ હ્યુમર માણસમાં હોવી જ જોઇએ. અલબત્ત, કોઇપણ સંજોગોમાં હ્યુમર ‘નોનસેન્સ’ ન થઇ જવી જોઇએ. નોનસેન્સ થાય તો હ્યુમર પણ ન્યુસન્સ બની જાય છે.
          આજકાલ એસએમએસથી આવતા જોકસને લોકો મનોરંજનનો મસાલો સમજે છે. મેળ ખાય ત્યારે લોકો આવા હલકા ટૂકડાં ફેંકતાં રહે છે. માત્ર કરવા ખાતર થતી મજાકમાં કત્રિમતા ચાડી ખાઇ જાય છે. આપણે કોઇ જોક કે કોઇ ગપ્પું હાંકીએ પછી જો કોઇ હસે નહીં તો હાલત હસવાને બદલે રડવા જેવી થાય છે.
          આપણી મજાક પણ આપણા વ્યકિતત્વને નિખારે તેવી હોવી જોઇએ. માર્ક ટ્વેઇનને એક વખત એક શહેરમાં પ્રવચન આપવા જવાનું હતું. તેઓ જે શહેરમાં પ્રવચન હતું ત્યાં વહેલા પહોંચી ગયા. તેને થયું કે, હજુ સમય છે તો હેર સલૂનમાં જઇને દાઢી કરાવી લઉ.
          હેર સલૂનના કારીગરે જોયું કે, આ કોઇ નવો માણસ છે. તેણે પૂછયું, તમે બહારના લાગો છો? માર્ક ટવેઇને કહ્યું કે, હા હું આ શહેરનો નથી. સલૂનના માલિકે વાત આગળ વધારી કે તમે બરોબર યોગ્ય દિવસે અમારા શહેરમાં આવ્યા છો. આજે આ શહેરમાં જ્ઞાની પુરુષ માર્ક ટ્વેઇનનું જાહેર પ્રવચન છે. તમે આ પ્રવચનમાં ચોક્કસ જજો. અને હા, વહેલાસર ટિકિટ લઇ લેજો, નહીંતર ઊભા રહેવું પડશે.
          માર્ક ટવેઇને હસીને કહ્યું કે, સાલ્લુ મારે તો એમના પ્રવચનમાં કાયમ ઊભું જ રહેવું પડે છે. સાંજે માર્ક ટ્વેઇનને ઊભા ઊભા પ્રવચન આપતાં જોઇ સલૂનનો માલિક ખડખડાટ હસી પડયો.
          હાસ્યનું આખું એક શાસ્ત્ર છે. કેટલી જાતની મજાક, કેવી મજાક, કયારે મજાક જેવી જાતજાતની વાતો આ શાસ્ત્રમાં અપાઇ છે. જો કે, આ બધામાં ન પડીએ તો યાદ રાખવા જેવું એટલું જ છે કે મજાક કરવા જતાં કયાંક ફજેતો ન થઇ જાય એનું ઘ્યાન રાખવું. હસવામાંથી હસવું જ થવું જોઇએ. ઘ્યાન ન રહે તો હસવામાંથી ખસવું જ નહીં પણ ભસવું અને લડવું પણ થઇ જાય છે. મજાકના કારણે મારામારી અને મનદુ:ખના કિસ્સા ઢગલાબંધ છે. પછી લોકો કહેતા ફરે છે કે, મારો કહેવાનો મતલબ આવો નહોતો, હું તો મજાક કરતો હતો. તમે તો સિરિયસલી લઇ લીધું.
          લાઇટર ટોનમાં કહેવાયેલી વાત કયારેક કેવી ગંભીર બની જાય છે તેનો એક કિસ્સો જાણવા જેવો છે. એક પતિ-પત્ની હતા. બંનેએ લવમેરેજ કર્યા હતા. બંને વચ્ચે ખૂબ જ પ્રેમ. એક દિવસ સાવ સામાન્ય વાતમાં બંને વચ્ચે ઝઘડો થયો. પત્ની ડિસ્ર્ટબ હતી. પતિ મજાકના મૂડમાં હતો. પત્નીએ એમ જ કહ્યું કે, હું મરી જઇશ. ઘરની બહાર જતાં જતાં પતિ રમૂજમાં જ એમ બોલ્યો કે, એમ કોઇ મરતું નથી, મરી જા જોઇએ!
          ત્રણ કલાક પછી પતિ પાછો ઘરે આવ્યો ત્યારે પત્ની ખરેખર મરેલી હાલતમાં પડી હતી. આ સત્ય ઘટનામાં પતિ આજે વર્ષોપછી એમ કહેતો ફરે છે કે, હું તો મજાક કરતો હતો. મારી પત્નીને ખૂબ જ પ્રેમ કરતો હતો. મને અંદાજ જ ન હતો કે મારી વાતને એ આટલી બધી ગંભીરતાથી લઇ લેશે. એ તો ચાલી ગઇ પણ હું મારી મજાકની સજા આજે પણ ભોગવી રહ્યો છું. હું મારી જાતને માફ પણ કરી શકતો નથી.
          મજાક કરતાં પહેલાં માણસે થોડુંક વિચારવું જોઇએ કે આપણી મજાકની કોઇ પર કેવી અસર થશે. દરેક વ્યકિત મજાક સમજી શકે અને સહન કરી શકે એવી હોતી નથી. મજાક કરતાં ન આવડે તો મજાક જ દુશ્મનીનું કારણ બની જાય છે. છેલ્લે, ઉત્કષ્ટ મજાક દ્વારા સાચી વાત કરી દેવાની આવડતનો એક કિસ્સો મમળાવીએ. નેપોલિયન બોનાપાર્ટના પ્રધાન ગાયસપ્પે અત્યંત બુદ્ધિશાળી માણસ હતા. ગમે તેવી ગંભીર વાત પણ ખૂબ જ સરળતાથી વ્યંગરૂપે રજૂ કરવાની એની આવડત જગજાહેર હતી.
          એક વખત નેપોલિયનને એક ઓફિસરે કહેલી વાત પર ગુસ્સો આવ્યો. નેપોલિયને ગાયસપ્પેને કહ્યું, આ માણસનું શું કરવું? એ જે કંઇ બોલે છે તે તદ્દન જૂઠાણું છે! ગાયસપ્પે હસીને જવાબ આપ્યો, એને જનરલ બનાવી દો, એ પછી એ જે કંઇ કહેશે તે બધુ તદ્દન સાચું જ હશે! આપણી મજાકમાં પણ આપણી વિદ્ધતા પ્રગટ થવી જોઇએ. આપણી મજા અને મજાક કોઇને હર્ટ ન કરે તેનું ઘ્યાન રાખવું જોઇએ. કોઇને હર્ટ થશે તો એના હાર્ટમાંથી આપણી બાદબાકી થઇ જશે. મજાક આપણને કોઇની નજીક લઇ જવી જોઇએ, દૂર નહીં.‘

છેલ્લો સીન :

જો તમારે લોકોને રડાવવા હોય તો તમારે પણ રડવું જોઇએ. જો તમારે લોકોને હસાવવા હોય તો ચહેરો ગંભીર રાખવો જોઇએ. -કાસાનોવા

Contact : kkantu@gmail.com

2010-05-21T07:41:00.000-07:00

જિંદગીને થોડીક ખાલી રાખો

CHINTAN NI PALE by Krishnakant Unadkat

મેરે દિલ કે કિસી કોને મેં ઇક માસુમ સા બચ્ચા,

બડોં કી દેખકર દુનિયા બડા હોને સે ડરતા હૈ.

-રાજેશ રેડ્ડી

          તું મારાથી ખુશ છે? જિંદગીએ આજે એક અણિયાળો સવાલ પૂછી નાખ્યો. આમ તો તે અનેક વખત આવા સવાલો પૂછતી રહે છે પણ હું તેને જવાબ આપતો નથી. આજે મેં જિંદગી સાથે સંવાદ સાઘ્યો.ના રે યાર! હું તારાથી પૂરેપૂરો ખુશ નથી. જો ને તું મારું ધાર્યું કંઈ થવા જ દેતી નથી. ખુશ થવાનું માંડ કંઈક કારણ મળે ત્યાં તું નવો કોઈ પ્રોબ્લેમ ઉભો કરી દે છે. આજે ઓફિસે જતો હતો ત્યાં જ ખબર મળ્યા કે, એક રિલેટિવને એક્સિડન્ટ થયો છે. બધું કામ પડતું મૂકીને ત્યાં દોડવું પડ્યું. ધારેલું બધું જ કામ રખડી પડ્યું.
          જિંદગી મારી સામે હસી. તેણે બીજો સવાલ કર્યો કે, તારા રિલેટિવને બદલે તને અકસ્માત નડ્યો હોત તો? પગમાં પ્લાસ્ટર આવી જાય અને ડૉક્ટર તને કહી દે કે, હવે ત્રણ વીક બેડ રેસ્ટ કરવાનો છે. તો તારે પડ્યા રહેવું ન પડે?
          જિંદગીને જવાબ આપ્યો, ના છૂટકે પડ્યા જ રહેવું પડે તો શું થાય? તું ક્યારેક આખી પૃથ્વીને જેલ જેવી બનાવી દઈ માણસને એક રૂમમાં પૂરી દે છે!
          પણ તું બધું નાછૂટકે જ શા માટે કરે છે? આ તો કરવું જ પડશે, આના વગર તો ચાલશે જ નહીં, મારા વગર આ કામ બીજું કોણ કરશે? તારામાં બ્રેક લાગી જાય તો પણ ઘડિયાળનો કાંટો તો રોકાવાનો જ નથી! સમય એ એક એવું વાહન છે જેમાં બ્રેક જ નથી! હા, તેની રીધમ એક જ રહે છે. પણ તું તો એને તેની ગતિ કરતાં પણ વધુ દોડાવવા માંગે છે.
          જિંદગી! તને હું પહોંચી શકવાનો નથી. તારી પાસે દરેક સવાલના જવાબ છે! જિંદગીને કહ્યું. અને તારી પાસે માત્ર સવાલો છે, ફકત સમસ્યાઓ છે, અઢળક ફરિયાદો છે, ઢગલાબંધ અણગમા છે, ક્યારેય ન ખૂટે એવી નારાજગી છે, ખળભળી જવાય એવો ઉશ્કેરાટ છે. મેં તો તને આરામ માટે આખી રાત આપી છે પણ તને ક્યાં ઊંઘ આવે છે?
          મેં કહ્યું ને કે, તારી પાસે બધા સવાલના જવાબ છે! જિંદગીએ કહ્યું કે, એટલે જ કહું છું દોસ્ત, મારામાંથી થોડાક જવાબ શોધી લે. તું તો પ્રશ્નોમાં જ એટલો ગૂંચવાઈ ગયો છે કે, તારી પાસે જવાબ વિચારવાની ફુરસદ જ નથી! હું તારા માટે છું પણ તને તો મારી સામે જોવાની પરવા જ નથી.
          તમારી જિંદગી તમને ક્યારેય આવા સવાલો કરે છે? કરતી જ હશે, કારણકે જિંદગીનો સ્વભાવ જ સવાલો કરતા રહેવાનો છે. સવાલ એ છે કે, આપણે એના પ્રશ્નોના જવાબો મેળવવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ? તને હાથ લંબાવો તો જિંદગી તમને જવાબ આપી દેશે.
          માણસ જિંદગી સાથે આખી જિંદગી યુદ્ધ લડતો રહે છે. શિયાળામાં પોતાની જાતને હીટરમાં ઘૂસાડી દે છે અને પછી ઉનાળામાં કાશ્મીર ફરવા જાય છે. ચોમાસામાં કીચડની બૂમો પાડતો રહે છે અને બાથરૂમમાં શાવર નીચે ઊભો રહી વરસાદના સપનાં જુએ છે.
          બગીચામાં જવાનું ટાળે છે અને સ્પ્રે છાંટેલા બુકેમાં બગીચો શોધવા ફાંફાં મારે છે. ઝાકળનું બિંદુ કેટલું નિર્મળ હોય છે એ તેને ટીવીના એલસીડી સ્ક્રીન ઉપર જોઈને જ સમજાય છે. કૂંપળનો અર્થ ખીલેલાં ફૂલો પાસેથી નથી મળતો. ખાંડમાં શેરડીની મીઠાશ શોધવા મથતો રહે છે અને જિંદગી ક્યારે શુગર ફ્રી થઈ જાય છે તેની સમજ નથી પડતી.
          જિંદગી સાથે યુદ્ધ લડતાં લડતાં જ જિંદગી પૂરી થઈ જાય છે અને માણસ હારી જાય છે. સુખનો સરવાળો મોટો કરવાની લ્હાયમાં જિંદગીની બાદબાકી ક્યારે થઈ ગઈ એ માણસને ક્યારેય સમજાતું નથી. સુખ તો એક અવો પદાર્થ છે જેનું ઉત્પાદન રોજેરોજ કરવાનું છે અને રોજ તેન વાપરવાનું અને માણવાનું હોય છે. માણસ સુખને ભેગું કરવા મથતો રહે છે, થોડુંક ભેગું થઈ જાય પછી આરામથી સુખને માણીશ એવું વિચારતો રહે છે પણ સુખ માણવાનો સમય જ મળતો નથી.
          સુખ સાથે સંતાકૂકડી ન રમો. યાદ કરો તમે આજે તમને સુખ ફીલ થાય એવું શું કર્યું? થોડુંકેય સંગીત વગાડ્યું? એકેય ચિત્ર જોયું? કોઈ પક્ષીનો કલરવ ઝીલવા કાન માંડયા? ઘરના લોકોને સારું લાગે એવી કોઈ વાત કરી? દિલને હાશ થાય એટલું હસ્યા છો? કોઈ ગીત ગણગણ્યા છો? કે એટલો સમય પણ તમને નથી મળ્યો?
          જિંદગીને એટલી બધી પણ ભરી ન દો કે તેમાં સુખ માટે જગ્યા જ ન રહે. તમને ગમે તેવું કંઈક કરવા જિંદગીને થોડીક ખાલી પણ રાખો. સુખ માત્ર મંઝિલે જ નથી હોતું, માર્ગમાં પણ હોય છે. જિંદગી સાથેના સંવાદોમાં છેલ્લે કહ્યું કે, એ જિંદગી, તું ક્યાં છે? મારે તને જોવી છે!
          જિંદગીએ કહ્યું, આંખોના ડોળા ફાડીને મને શોધવાનો પ્રયત્ન કર, જરાક આંખ મીંચીને મને શોધ, હું તારી અંદર જ છું. તમે પણ તમારી જિંદગીને શોધજો. મળી આવશે...

છેલ્લો સીન:
આપણે જો સુખી થવું હોય તો એ બહુ સહેલું છે, પણ આપણે તો બીજાં કરતા વધુ સુખી થવું હોય છે, અને તે બહુ મુશ્કેલ છે, કારણ કે આપણે લોકોને એ હોય છે તેના કરતા વધુ સુખી માનતા હોઈએ છીએ. - મોન્તસ્ક
contact : kkantu@gmail.com

2010-05-15T05:24:00.000-07:00

જિંદગી અને સાચા-ખોટા નિર્ણય

CHINTAN NI PALE by krishnakant Unadkat

જિંદગીને જીવવાની ફિલસૂફી સમજી લીધી,

જે ખુશી આવી જીવનમાં, આખરી સમજી લીધી.

-મરીઝ

          જિંદગીને થોડીક જુદી રીતે સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ તો કહી શકાય કે, જિંદગી એટલે સાચા અને ખોટા નિર્ણયોનો સરવાળો. આપણાં સુખ અને દુ:ખનો ઘણો મોટો આધાર આપણે લીધેલા નિર્ણયો પર નિર્ભર કરે છે. નાના હોઈએ ત્યારે આપણે નાના નાના ડિસિઝન્સ લેતાં હોઈએ છીએ, મોટા થતાં જઈએ એમ એમ મોટા નિર્ણયો લેવા પડતાં હોય છે.
          પ્રેમ, દોસ્તી, લગ્ન અને કરિયર, આ ચાર બાબતો એવી છે કે જેના નિર્ણય આપણને આખી જિંદગી અસર કરતાં રહે છે. માણસને જો ખબર હોય કે મારો આ નિર્ણય મને તકલીફ કે દુ:ખ આપશે તો એ કોઈ દિવસ એવો નિર્ણય લ્યે જ નહીં. નિર્ણયની સૌથી મોટી તકલીફ જ એ છે કે નિર્ણય સાચો હતો કે ખોટો એ તો પરિણામ આવે ત્યારે જ સમજાય છે.
          માણસ કોઈ બાબતે નિર્ણય લ્યે અને તેનું પરિણામ આવે તેની વરચે ઘણો સમય વીતતો હોય છે. અમુક સંજોગો અને પરિસ્થિતિ જ ઘણી વખત એવા વળાંક લેતાં હોય છે કે માણસે ધાર્યું હોય કંઈ અને થઈ જાય સાવ જુદું જ. સાચી વાત એ હોય છે કે જે થવાનું હોય છે એ થઈ ગયું હોય છે. પરિણામ ભોગવવાનું હોય છે. પરિણામનું પોસ્ટમોર્ટમ કરીએ તો નિષ્ફળતાના કારણો સિવાય કંઈ હાથ લાગતું નથી. અનુભવ આપણને ઘણું બધું શીખવતો હોય છે એ વાત સાચી પણ અનુભવમાંથી હતાશા કે નિરાશા ન થાય એની ખાસ દરકાર રાખવી જોઈએ.
          નિર્ણયો વિશે સૌથી મોટી અને યાદ રાખવા જેવી વાત એક જ છે કે, આપણે લીધેલા નિર્ણયનો કોઈ દિવસ અફસોસ ન કરવો. કારણ કે આપણે જયારે કોઈ નિર્ણય લીધો હોય છે ત્યારે સારું વિચારીને જ લીધો હોય છે. ત્યારે એ નિર્ણય સાચો જ હોય છે. બનવા જોગ છે કે નિર્ણય લીધા પછી આપણે માનેલી, ધારેલી, ગણતરી મૂકેલી અને ઈરછેલી સ્થિતિ ન રહે અને પરિણામ સાવ જુદું જ નીકળે. દરેક નિર્ણય સાચો જ પડે એવું જરૂરી નથી.
          નિર્ણય ખોટો પડે તો તેમાં પણ ઘણી વખત આપણો વાંક હોતો નથી. સમય, સંજોગો અને પરિસ્થિતિ કાયમ એકસરખા રહેતા નથી, આ બધાના બદલાવની સીધી અસર આપણા નિર્ણયો પર પડે છે. સંજોગો અને પરિસ્થિતિ જો કારણભૂત હોય તો પછી આપણી જાતને દોષ દેવાનો કોઈ મતલબ રહેતો નથી.
          હમણાં એક ભાઈને મળવાનું થયું. એ ભાઈ પોતે લીધેલા નિર્ણયથી દુ:ખી દુ:ખી હતા. એમણે પોતાના નાનકડા ધંધા કરતાં કંઇક વધુ સારું-મોટું કરવાના ઇરાદે જોખમ લઇને મોટો ધંધો કરવાનો નિર્ણય કર્યો. પોતાનો નાનકડો ધંધો બંધ કર્યો. લાખો રૂપિયાની લોન લઈને મોટો બિઝનેસ શરૂ કર્યો. પોતાની ફેકટરી શરૂ કરી.
          ફેકટરીમાં બનતો માલ વિદેશ નિકાસ કરતાં હતા. આ ભાઈ પોતાના નવા ધંધાથી ખુશ હતા અને પોતે ઉઠાવેલું જોખમ સાચું હતું એવું માનતા હતા. અચાનક વૈશ્વિક મંદીના કારણે તેના કામને ફટકો પડ્યો. વિદેશથી મળેલા ઓર્ડર કેન્સલ થઈ ગયા. બેંકનું દેવું વધવા લાગ્યું. હપ્તા ભરવા અને ખર્ચ કાઢવાના ટેન્શનમાં દિવસનું ચેન અને રાતની ઊઘ હરામ થઈ ગઈ. હવે એ ભાઈ અફસોસ કરે છે. નાનકડાં ધંધાથી ખુશ હતો. જીવને શાંતિ હતી. હવે તો મારા ઘરના લોકો જ એવું કહે છે કે આવડું મોટું જોખમ લેતા પહેલાં વિચાર કરવો જોઈતો હતો ને! તેં કર્યું છે તો હવે ભોગવ!
          આવો અફસોસ હંમેશાં ગેરવાજબી હોય છે. નિર્ણય કર્યો હતો ત્યારે એ નિર્ણય સાચો જ હતો. લોકોની વાતોથી આપણે આપણાં નિર્ણયને કોઈ દિવસ ખોટો સાબિત ન કરી દેવો.આપણી પાસે થોડું હોય ત્યારે વધુ મેળવવા માટે આપણે જોખમ લેતાં હોઈએ છીએ. વધુ મળે પછી તેમાંથી થોડુંક ગુમાવીએ ત્યારે આપણે ચિંતા અને અફસોસ કરીએ છીએ. આપણે જેટલાં મોટા નિર્ણય કરીએ એટલાં જ મોટા પડકારો પણ સામે આવવાના જ છે. પડકારથી ડરી જવું નહીં. પડકાર ઝીલનારી વ્યકિત જ પરિણામ પોતાની તરફેણમાં કરી શકે છે.
          નિર્ણય ખોટો પડે ત્યારે માણસ હંમેશાં પોતાના નસીબને દોષ દે છે. કયારેક કોઈ કામમાં નિષ્ફળતા મળે ત્યારે નસીબને કોઈ દિવસ દોષ ન આપવો. આવા સમયે એક વાત યાદ રાખવી કે કોઈ નિષ્ફળતા કાયમી હોતી નથી. ઘણીવખત મોટી સફળતાનો માર્ગ નાની નાની નિષ્ફળતાઓના રસ્તેથી પસાર થતો હોય છે.
          નિર્ણય ખોટાં પડવાના ડરથી નિર્ણયો લેવાનું કેન્સલ ન કરવું કે મુલતવી ન રાખવું. તમારા નિર્ણયથી કદાચ સફળતા કે નિષ્ફળતા મળશે, પણ નિર્ણય નહીં લ્યો તો કંઈ જ નહીં મળે. સારું-નરસું વિચારીને આજે જે સાચો લાગે એ નિર્ણય લ્યો અને તમારા નિર્ણયનું ગૌરવ જાળવો. નિર્ણય કદાચ ખોટો સાબિત ઠરે તો એનો અફસોસ ન કરો. નિષ્ફળ નિર્ણયોમાંથી બહાર આવવા વધુ સ્ટ્રોંગ નિર્ણય કરો. માણસને અંતે તો તેના નિર્ણયો જ સફળ બનાવતા હોય છે.‘

છેલ્લો સીન :
You have always two options in life: (1) Accept (2) Change. Try to accept what you can’t change. Try to change what you can’t accept.

Contace : kkantu@gmail.com

2010-05-08T06:34:00.000-07:00

ચાલાકી અને ચતુરાઇ

CHINTN NI PALE by Krishnakant Unadkat

મને દોસ્તોની હકીકત ન પૂછો,

હવે હું દુશ્મનો પર ભરોસો કરું છું.

-સૈફ પાલનપુરી.

         દરેક માણસ સ્વભાવે ચાલાક છે. મગજમાં ચાલતું વિચારોનું મશીન ચાલાકીનું ઉત્પાદન કરતું રહે છે. માણસ મનમાં કોઇ ને કોઇ રમત રચે છે અને પછી એ રમત રમતો રહે છે. ક્યારેક જીતે છે અને ક્યારેક હારે. માણસ જ્યારે ચાલાકીમાં જીતે ત્યારે પોતાને બુદ્ધિશાળી સમજવા લાગે છે પણ જ્યારે ચાલાકીમાં હારે ત્યારે પોતાને મૂર્ખ માનવા તૈયાર હોતો નથી. રમત છે, આવું તો થાય, એવું વિચારીને મન મનાવતો રહે છે.
          ચાલાકી અને ચતુરાઇમાં જમીન-આસમાન જેટલો ફર્ક છે. ચાલાકીમાં દાવપેચ છે, ચતુરાઇમાં સમજદારી છે. ચાલાકીમાં કોઇને પાડી દેવાની દાનત છે, ચતુરાઇમાં કોઇનું બૂરું ન થાય અને બધાનું ભલું થાય તેવી ભાવના છે. ચાલાકી ક્યારેક જીતે છે પણ મોટા ભાગે હારે છે, ચતુરાઇ હંમેશાં જીતે છે. તકલીફ ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે માણસ ચાલાકીને જ ચતુરાઇ સમજવા માંડે છે.
          એક શેઠને ત્યાં એક નોકર કામ કરે. દુકાને કોઇપણ વ્યક્તિ આવે એટલે શેઠ બડાઇ ફૂંકે કે મારો નોકર સાવ ડોબો છે. હું ન હોઉ તો આખો ધંધો પડી ભાંગે. લોકો પુરાવો માગે એટલે શેઠ એક નુસખો અજમાવે. શેઠ એક હાથમાં એક રૂપિયો રાખે અને બીજા હાથમાં બે પાવલી રાખે.
          નોકરને રાડ પાડીને બોલાવે અને કહે કે આ બેમાંથી તારે જે જોઇએ એ લઇ લે. નોકર હંમેશાં બે પાવલી લઇ લ્યે. શેઠ કહે, જુઓ કેવો ડોબો છે! બે સિક્કા જોઇને ઉપાડી લ્યે છે. તેને એટલી અક્કલ નથી કે આ એક સિક્કાની કિંમત પેલા બે સિક્કા કરતાં વધારે છે. ગ્રાહકો માની લ્યે કે શેઠનો નોકર ખરેખર બુદ્ધિનો બળદ છે.
          એક વખત એક ગ્રાહકે નોકર પાસે જઇને તેને સમજાવ્યું કે તું રોજ મૂરખ બને છે. આ વાત સાંભળીને ખડખડાટ હસતાં નોકરે કહ્યું કે, હું મૂરખ નથી, પણ જે દિવસે હું રૂપિયો ઉપાડીશને એ દિવસથી આ ખેલ બંધ થઇ જશે. મને બે પાવલી પણ નહીં મળે. શેઠને થશે કે નોકર તો બુદ્ધિવાળો છે, હવે આ ખેલ ન કરાય. શેઠ ભલેને નાટક કરે, મને તો રોજ બે પાવલી મળે છે ને!
          હવે તમે કહો જોઇએ કે આ બેમાંથી કોણ ચાલાક નથી? ચાલાકી વાપરવા જાવ ત્યારે સામેથી પણ ચાલાકી જ મળે છે. પોતાને ચાલાક સમજીને અંતે માણસ મૂરખ જ બનતો હોય છે. બધાને બસ સોગઠાં ગોઠવવાં છે. બને ત્યાં સુધી આવી વૃત્તિઓથી બચવું જોઇએ.
          જિંદગી ચેસની રમત નથી, જિંદગી ચાલબાજી નથી. ચેસ ભલે બુદ્ધિશાળીની રમત કહેવાતી હોય પણ અંતે તેમાં સામેવાળાનાં પ્યાદાં મારવાની જ વૃત્તિ હોય છે. જીવનમાં આવી વૃત્તિ માણસને હિંસક બનાવતી હોય છે.
          માણસ હિંસક પ્રાણી નથી. માણસ સંવેદનશીલ જીવ છે. જેટલી ચાલાકી ઓછી એટલી સહજતા વધારે. આજે તો રાજકારણમાં ન હોય એવો માણસ પણ પોલિટિક્સ રમતો રહે છે. તું તો જબરો પોલિટિશિયન છે યાર! એવું કોઇ કહે ત્યારે માણસ ફુલાઇને ફાળકો થઇ જાય છે.
          ચાલાકીથી મળતી જીત અંતે તો એક પ્રકારની છેતરપિંડી જ છે. જે સાચું હોય એની જ જીત થાય એ જરૂરી છે અને આપણે જ દર વખતે સાચા હોઇએ એ જરૂરી નથી. હું ખોટો છું એ સ્વીકારવામાં જ ઘણીવખત સાચી જીત હોય છે. નક્કી આપણે કરવાનું હોય છે કે સત્યને જીતાડવું છે કે આપણે જીતવું છે?
          છેતરપિંડી અને ચાલાકીની આવી જ એક ઘટનાને 'બેસ્ટ લોયર ઓફ ધ યર'નો એવોર્ડ એનાયત થયો હતો. અમેરિકાની કોર્ટનો આખો કેસ બહુ જ રસપ્રદ છે. એક માણસે ખૂબ જ મોંઘી સિગારનું એક બોક્સ ખરીધું. આ માણસે સિગારનો વીમો ઉતરાવ્યો. વીમાના હેતુમાં એવું લખાયું કે, જો એક મહિનામાં આ સિગાર કોઇ કારણોસર સળગી જાય તો વીમા કંપનીએ વળતર આપવાનું.
          વીમો લીધા પછી એક મહિનામાં આ માણસ બધી જ સિગાર મોજથી ફૂંકી ગયો. સિગાર પી ગયા પછી આ માણસે વીમા કંપની સામે વળતર મેળવવા દાવો ઠોક્યો. મારી બધી જ સિગાર સળગી ગઇ. મને વળતર આપો.
          કોર્ટમાં કેસ ચાલ્યો. અદાલતે ચુકાદો આપ્યો કે વાત સાચી છે, બધી જ સિગાર સળગી ગઇ છે. વીમા કંપની દાવો ચૂકવે. અદાલતના આદેશ મુજબ વીમા કંપનીએ કોર્ટે કહેલાં નાણાં ચૂકવી દીધાં. પેલા માણસને થયું કે મારી ચાલાકી કામ કરી ગઇ. હું જીતી ગયો.
          બીજા જ દિવસે વીમા કંપનીએ તેના પર છેતરપિંડીનો કેસ ઠોક્યો કે આ માણસે વીમાથી સુરક્ષિત વસ્તુને ઇરાદાપૂર્વક સળગાવી દીધી છે. કોર્ટમાં કેસ ચાલ્યો અને ઠગાઇના ગુનામાં તેની ધરપકડ થઇ! અદાલતે નોંઘ્યું કે, ચાલાકી અંતે આવું જ પરિણામ નોતરે છે!
          માણસ માણસ સાથે રમત રમે ત્યારે અંતે માણસાઇ જ હારતી હોય છે. ચાલાકી અંતે નીચાજોણું જ કરાવે છે. રમત, પોલિટિક્સ, પ્રપંચ, કાવાદાવા અને ખટપટ ટાળો, નહીં તો કોઇ દિવસ સારા કામ માટે નવરાશ જ નહીં મળે!

છેલ્લો સીન:
પોતાના અંતરઆત્માના સંકેત અનુસાર ચાલવું તે યશસ્વી થવાનો સૌથી સહેલો ઉપાય છે. - હોમ
Contact : kkantu@gmail.com

2010-05-01T06:59:00.000-07:00

પ્રેમ, મુક્તિ અને બંધન

CHINTAN NI PALE by Krushnakant Unadkat

ખુશી તો યે હૈ કિ ચલના સીખા રહા હું ઉસે,

જો શખ્સ મુજસે ભી આગે નિકલના ચાહતા હૈ.

-શફીક મુન્નવર

          એનિથીંગ ઇન એક્સેસ ઇઝ પોઇઝન. અતિરેક હંમેશાં આફત નોતરે છે. પ્રેમને પણ આ વાત સો એ સો ટકા લાગુ પડે છે. પ્રેમને જો એક સિક્કો માનીએ તો તેની એક બાજુએ પ્રેમ અને બીજી બાજુએ પઝેશન છે. આધિપત્ય પ્રેમની સાથોસાથ ચાલે છે. જો આધિપત્ય તેની સીમા ઓળંગે તો એ પ્રેમને ઓગાળી નાખે છે.
          માણસની જિંદગીમાં પ્રેમનો પ્રવેશ થાય ત્યારે તે પેકેજમાં આવે છે. પ્રેમની સાથે જ ભય પણ છૂપી રીતે ઘૂસી આવે છે. આ ભય એટલે પ્રેમ ગુમાવવાનો ભય. પ્રેમ ગુમાવવાના ભયને જો પંપાળતા રહીએ તો આ ભય જ પ્રેમને ભરખી જાય છે. પ્રેમ કયારેય બંધનમાં ટકતો નથી. પ્રેમની પૂર્વશરત છે, મુકિત. હમણાં જ એક યુવાન સાથે વાતો થઈ. આ યુવાને કહ્યું કે તેને એક છોકરી સાથે પ્રેમ છે. પહેલાં જે પ્રેમ હળવાશ આપતો હતો એ જ પ્રેમ હવે ગૂંગળામણ આપે છે.
          પહેલાં અમે મળતાં ત્યારે એકબીજાની વાતો કરતા. અમને એવું લાગ્યું કે, અમે બંને બહુ સરખા છીએ. એકબીજાને સારી રીતે સમજીએ છીએ. મને ખબર છે કે એ મને અઢળક પ્રેમ કરે છે. મને તેની લાગણીની કદર છે પણ છેલ્લા કેટલાંક સમયથી એનું વર્તન વિચિત્ર થઈ ગયું છે. તેને મળવા જાઉ એ પહેલાં કંઈ જ ન વિચારતો. પણ હવે તેને મળવા જાઉ છું ત્યારે મારી માનસિક હાલત જુદી હોય છે. એ કયા પ્રશ્નો પૂછશે એ વિચારીને હું મારા મનમાં જ જવાબો તૈયાર કરતો રહું છું.
          યુવાને વાત આગળ વધારી. હમણાં તેણે મારા ફેસબુક એકાઉન્ટમાં મેં એડ કરેલી એક છોકરી ફ્રેન્ડ વિશે મારી સાથે માથાકૂટ કરી. તેણે પૂછ્યું કે એ છોકરી કોણ છે? શા માટે એને ફેસબુકમાં એડ કરી? તમે મળ્યા છો? તારે અને એને શું સંબંધ છે? મેં એને કહ્યું કે, અરે મારે અને એને કંઈ જ નથી.
          એ મારી સાથે સ્કૂલમાં ભણતી હતી. એક ડ્રામામાં અમે સાથે કામ કરતાં હતાં. કોલેજમાં આવ્યા પછી બંનેની કોલેજ અલગ અલગ હતી. અમને તો ખબર જ ન હતી કે અમેે કયાં છીએ. અચાનક જ એણે ફેસબુક પર મારું નામ વાંરયુ અને મને એડ કર્યો. તેમાં એવું કંઈ જ નથી કે જે તને ન ગમે!
          પહેલા તો મને લાગતું હતું કે, એ જેલસ થાય છે પણ ધીમે ધીમે મને સમજાયું કે એ તો તેનો ભય છે. મારા મોબાઈલ ફોનની ફોનબુકથી માંડીને એસએમએસ અને ગેલેરી પણ તે ચેક કરી લ્યે છે. હમણાં તો હદ થઈ ગઈ. મારા મોબાઈલની ગેલેરીમાં એક છોકરીનો ફોટો હતો.
          તેણે પૂછ્યું કે, આ કોણ છે? મને મજાક સૂઝી, મેં કહ્યું કે એ તો મારી નવી ગર્લફ્રેન્ડ છે. બસ પત્યું. તેણે એ છોકરી વિશે એટલા બધા સવાલ કર્યા કે અમારું ડેટિંગ ડીબેટીંગમાં બદલાઈ ગયું. મેં કહ્યું કે હું તો મજાક કરતો હતો, એ મારી કઝીન છે, ગઈકાલે ઘરે આવી હતી ત્યારે મેં તેનો ફોટો પાડયો હતો. હવે એ માનવા જ તૈયાર નથી. તેણે કહ્યું કે, મારે તારી કઝીનને મળવું છે!
          યુવાને કહ્યું કે, આખો દિવસ જાણે વા"ચ રાખતી હોય તેમ ફોન અને એસએમએસ કર્યા રાખે છે. કયાં છે? શું કરે છે? નાહી લીધું? જમી લીધું? હું તેને સમજાવું કે, તું આવું ના કર. તો તેનો જવાબ હોય છે કે, ડેમ ઈટ, આઈ લવ યુ! મને તારી ચિંતા થાય છે! મને ખબર નથી પડતી કે આ છોકરીને કેમ સમજાવું કે હું પણ તને ખૂબ પ્રેમ કરું છું, પણ તું જે કંઈ કરે છે એ પ્રેમ નથી!
          આ જ રીતે શંકાશીલ છોકરાઓની સંખ્યા પણ કંઈ નાનીસૂની નથી. પ્રેમની સાથે પ્રેમ ગુમાવવાનો ભય આવે એ સ્વાભાવિક છે પણ ભયને તમારા પર એટલો બધો હાવી ન થવા દો કે પછી સંબંધમાં માત્ર ભય જ રહે અને પ્રેમ અલોપ થઈ જાય. માત્ર પ્રેમીઓને જ નહીં, આ વાત દરેક પતિ-પત્ની અને દરેક સંબંધમાં લાગુ પડે છે. શંકા અને આધિપત્ય હંમેશા પ્રેમને પાતળો બનાવે છે. એ વાત પણ એટલી જ સાચી છે કે પ્રેમ અને લાગણી માત્ર પ્રેમથી જ વ્યકત નથી થતાં. પ્રેમ કયારેક ગુસ્સો બની જાય છે, કયારેક ચિંતા અને કયારેક નારાજગી.
          આપણે ઘણી વખત સાંભળીએ છીએ કે મને તેના પર એટલા માટે ગુસ્સો આવે છે કે મને તેના પર પ્રેમ છે. આપણે કયારેય વિચારીએ છીએ કે આપણે આપણો પ્રેમ કેવી રીતે વ્યકત કરીએ છીએ?
          પ્રેમને જેટલો મુકત રાખશો એટલો એ બંધનમાં રહેશે. પ્રેમને બાંધી રાખવાનો પ્રયત્ન કરશો તો એ સરકી જશે. સંબંધોમાં જુઠ, અસત્ય અને ખોટું બોલવાની શરૂઆત શંકાથી થાય છે. પોતાની વ્યકિતને ખરાબ ન લાગે એ માટે માણસ ખોટું બોલવાનું શરૂ કરે છે અને પછી આ જુઠ એક આદત બની જાય છે. યાદ રાખો, જુઠના પાયા પર રચાયેલી પ્રેમની ઈમારત બહુ ઝડપથી કડડડભૂસ થઈ જાય છે. શ્રદ્ધા અને વિશ્વાસ જ પ્રેમને પવિત્ર રાખે છે. દરેક સંબંધમાં વિશ્વાસ એ પાયાની શરત છે.
          તમારું હશે તો એ તમારું જ રહેશે પણ એ કોઈનું ન થઈ જાય એવા જ ભયમાં રહેશો તો એ તો કદાચ તમારું જ રહેશે પણ તમે કયારેય તેના નહીં થઈ શકો. સંબંધોમાં સતત એ ચેક કરતું રહેવું પડે છે કે આપણો પ્રેમ ધીમે ધીમે ભય, ગુસ્સો, નારાજગી, ઉશ્કેરાટ કે શંકામાં તો પરિવર્તિત નથી થઈ રાો ને? આવું ફીલ થાય તો તરત જ બ્રેક મારજો, સંબંધોના અકસ્માત સહન ન થાય એવા જીવલેણ હોય છે!‘

છેલ્લો સીન:
ભૂલ કઈ રીતે થઈ તે સમજવામાં જેટલો સમય વેડફાય છે તેના કરતાં ઓછા સમયમાં એ ભૂલ સુધારી શકાય છે. - લોંગફેલો

2010-04-24T06:28:00.000-07:00

દિલના સર્ચ એન્જિન પર ક્લિક કરો

CHINTAN NI PALE by Krishnakant Unadkat

ભૂલા પડી જવાની મજા પણ કદી લૂંટો,

આ શું તમે સતત રહો છો રસ્તાની શોધમાં?

-રિષભ મહેતા

          આત્મીયતા ઉપર કોઈનો ઈજારો નથી અને સંવેદના કોઈની મોહતાજ નથી. શરીરમાં ધબકતાં દિલને સંકોચાવા ન દઇએ તો દિલમાં આખી દુનિયાને સમાવી શકાય એટલી વિશાળતા છે. બધું જ જીવી શકો, બધું જ ઝીલી શકો અને પ્રકૃતિના દરેક કણને અને તમામ રંગને માણી શકો તો જીવનની કોઈ પણ ઉંમરે બચપણ અનુભવી શકો. ઉંમર માણસને ઘરડાં નથી બનાવતી પણ માનસિકતા માણસને બુઢ્ઢા કરી દે છે.
          રોલર કોસ્ટર જેવો રોમાંચ જ્યારે રોકીંગ ચેરમાં થવા લાગે ત્યારે સમજવું કે આપણને ઉંમરની અસર થવા લાગી છે. થ્રીલ ફીલ કરવાની કોઈ ઉંમર નથી હોતી. નાના બાળકનું ઓબ્ઝર્વેશન કરજો. એ આંખો ફાડી ફાડીને બધું નીરખતું રહે છે. મોટું થઈ જાય પછી એને એવું થાય છે કે આ તો જોઈ લીધું છે.
          એવું ક્યાંય લખ્યું છે કે આટલી ઉંમર થઈ જાય પછી દરિયાના પટમાં રેતીનું મકાન ન બનાવવું? કિશોર કે યુવાન વય થાય પછી શેરીમાં ભરાયેલા વરસાદના પાણીમાં કાગળની હોડી ન ચલાવવી! તમને જે ગમતું હતું તેવું કરવાની કોણ ના પાડે છે?
          આપણે જ નક્કી કરી લેતા હોઈએ છીએ કે હવે મારાથી આ ન થાય! ક્યારેક તમને ગમતું હોય એવું કંઈક કરી જોજો, ઉંમર ઘટીને નાની થઈ જશે. બચપણ અને બુઢાપામાં માત્ર માનસિકતાનો જ ફર્ક હોય છે. તમારી જાતને એટલી મોટી ન બનાવી દો કે તમારું બચપણ જ ભૂલી જાવ!
          સંપર્કના સાધનો વઘ્યા છે છતાં કેમ માણસ એક-બીજાથી દૂર જઈ રહ્યો હોય એવું લાગે છે? તમારા મોબાઈલની ફોન બુકમાં કેટલા નંબર છે? એવો કયો નંબર છે જે એક વખત સેવ કર્યા પછી તમે ક્યારેય એ નંબર પર ફોન નથી કર્યો? કનેક્ટેડ થયા પછી આપણે વિચારતા નથી કે આપણે એટેચ્ડ છીએ? તમારા દિલની વાત કહી શકાય એવા કેટલા લોકો તમારી પાસે છે?
          ફેસબુક અને ઓરકૂટ ઉપર આપણે મિત્રોને એડ કરતાં જઈએ છીએ અને પછી એવો સંતોષ માની લઈએ છીએ કે આપણું ગ્રુપ બહુ મોટું છે. ફેસબુકનું લિસ્ટ કાઢીને ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આમાંથી કેટલાં લોકોની અંગત વાતો મને ખબર છે? એ પૈકીના કેટલા લોકોને શું ગમે છે અને શું નથી ગમતું એ તમને ખબર છે? મોટાભાગે જસ્ટ હાય- હલો જ કહેવાય છે. દિલમાં ભાર લાગતો હોય એ વાત કેમ દિલમાં જ રહે છે?
          સર્ચ એન્જિનથી જૂના મિત્રો મળી જાય છે પણ આત્મીયતા? કંઈક કહેવાનું કે વાત શેર કરવાનું મન થાય ત્યારે કોઈ હોતું નથી! દિલનું સર્ચ એન્જિન ખોટકાઈ જાય છે. દિલના સર્ચ એન્જિનમાં તમે ક્યારેય કોઈ સર્ચ આપી છે? ચલો, એક પ્રયત્ન કરો. દિલના સર્ચ એન્જિનને શોધવાનું કહો, બેસ્ટ ડે ઓફ માય લાઈફ! જિંદગીનો સુંદર દિવસ!
          દિલ પર ક્લિક કરો. કંઈ મળ્યું? કયો હતો એ દિવસ? તમે જિંદગીમાં જેટલા દિવસો વિતાવ્યા હોય એમાંથી યાદગાર દિવસો શોધી કાઢો, પછી જિંદગીના દિવસો સાથે સરખામણી કરી ટકાવારી કાઢો, રિઝલ્ટ ઝીરો પોઈન્ટ ઝીરો સમથિંગ સમથિંગ હશે! બાકીના દિવસો ખરાબ હતા?
          ના! ઘણાં દિવસો સારા હતા પણ તેને આપણે પરમેનન્ટ ડિલિટ કરી નાખ્યા હોય છે! સુખની ચિઠ્ઠી આપણે ભાગ્યે જ ખોલીએ છીએ. માણસની કૂતુહલતા બૂઠ્ઠી ન થઈ જાય તો સંવેદના ક્યારેય બુઠ્ઠી થતી નથી. આપણે મોટા થતાં જઈએ તેમ આપણામાં જીવંત બાળપણને મારતાં જઈએ છીએ. પછી તેનો ખરખરો કરતાં રહીએ છીએ. દિલમાં ચણાયેલી આવી કબરોને ઉખેડી નાખી તેમાં દબાયેલી ક્ષણોને પાછી જીવતી કરો, જીવન એકશન રિપ્લે જેવું નહીં પણ લાઈવ લાગશે!

છેલ્લો સીન:
માણસ એવી વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરે છે, જેની સાથે એ રહી શકે. બહુ ઓછા લોકો એવી વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરે છે જેના વગર એ રહી ન શકે!

2010-04-17T07:08:00.000-07:00

અત્યારે જ રાઇટ ટાઇમ છે !

CHINTAN NI PALE by Krishnakant Unadkat

દુ:ખમાં છું, કિંતુ સુખ તને આપી શકું છું દોસ્ત!

જે ઝાડ છાયા આપે છે, ખુદ તડકામાં હોય છે.

-નૂર પોરબંદરી

          તમારે કંઇ નવું, જુદું અને અનોખું કામ કરવું છે? આ સવાલને શાંતિથી વિચારશો તો તેનો જવાબ ‘હા’ જ હશે. દરેક માણસને હંમેશાં કંઈક કરવું હોય છે, કંઈને કંઈ ઇચ્છા અને પ્લાનિંગ દરેક માણસના મનમાં રમતાં હોય છે. જ્યારે પણ પોતાની ઇચ્છા સાકાર કરવાનો વિચાર આવે ત્યારે માણસને તરત જ એવું થાય છે કે હમણાં નહીં, આ કામ માટે અત્યારે રાઈટ ટાઈમ નથી.
          ‘રાઈટ ટાઈમ’ની રાહ જોવામાં માણસ પોતાને ગમતાં અનેક કામો પેન્ડિંગ રાખતો ફરે છે. જિંદગીના વર્ષોવીતતા જાય છે અને એ રાઈટ ટાઈમ આવતો જ નથી. બીજી એક સાચી વાત એ પણ છે કે તમે રાહ જ જોતાં રહેશો તો એ ‘રાઈટ ટાઈમ’ ક્યારેય આવશે જ નહીં! આ વાતને બીજી રીતે પણ વિચારી જોઈએ. તમે તમારી ઇચ્છાનું કામ કેટલાં વર્ષોથી પેન્ડિંગ રાખ્યું છે? તમે યાદ કરો, તમારે શું કરવું હતું? અને એ કામ માટે તમને અત્યાર સુધી સમય ન મળ્યો તો પછી હવે સમય મળશે એવી આશા તમે શા માટે રાખો છો?
          નિષ્ફળતા એટલે શું? તેની સાવ સરળ અને સીધી વ્યાખ્યા એ જ છે કે, નિષ્ફળતા એટલે મુલત્વી રાખવામાં આવેલા સફળતાના પ્રયાસો. અત્યારે જ રાઈટ ટાઈમ છે, આનાથી વધુ સારો સમય આવવાનો નથી એવું વિચારીને જે પોતાની યોજના અમલમાં મૂકે છે એ જ વ્યક્તિ પોતાનું ધાર્યું કરી શકે છે.
          તમારી આજુબાજુમાં નજર ફેરવો તો એવા કેટલાંય લોકો તમને મળી આવશે જેને વર્ષોથી કંઈક કરવું છે. એક મિત્ર છે, તેને સિગરેટ પીવાની આદત છે. સિગરેટથી થતાં નુકસાનની વાત નીકળે ત્યારે એ હંમેશાં એવી વાત કરે છે કે હું એક દિવસ સિગરેટ છોડી દેવાનો છું!
          હજારો દિવસો વીતી ગયા પણ આ દિવસ આવતો જ નથી. તમે એમ માનો છો કે માણસને પોતાના માટે અયોગ્ય શું છે એ ખબર નથી હોતી? ના, એવું નથી. બધાં જ માણસોને ખબર હોય છે કે, તેની જિંદગીમાં શું ખોટું છે! તકલીફ માત્ર એટલી જ હોય છે કે માણસ પોતાની જિંદગીમાં જે અયોગ્ય છે એને દૂર કરતો નથી. એવું પણ નથી કે તેને એ દૂર કરવું હોતું નથી પણ એ ‘રાઈટ ટાઈમ’ ની રાહ જોતો રહે છે જે ક્યારેય આવવાનો નથી.
          વ્યસન જેવી જ વાત વજન અને શરીર ઘટાડવાની છે. કયા મેદસ્વી માણસને દુબળું થવું હોતું નથી? જ્યારે જ્યારે પોતે અરીસા સામે જુએ છે ત્યારે એને થાય છે કે મારે શરીર ઘટાડવું છે પણ શરીર ઘટાડવા માટે જે કરવું જોઈએ એ કરી જ નથી શકતો. રોજ ચાલવા જવાનું નક્કી કરે છે પણ પગલું ભરવાનું એ મૂહુર્ત જ નથી આવતું!
          આપણને ઘણાં લોકોના જીવનમાંથી પ્રેરણા મળે છે. કોઈની સફળતાની વાતો અને પ્રયાસો વિશે સાંભળીને આપણને થાય છે કે આ માણસે ખરેખર મહેનત કરી છે. તેના જેવું કરવાનું મન પણ થાય છે પણ માણસ કરતો નથી. યાદ રાખો, પ્રેરણા માત્ર કોઈની વાત કે સફળતાની ગાથા વાંચવા કે સાંભળવાથી સિદ્ધ થતી નથી, પ્રેરણાને આપણે આપણાં પ્રયાસોથી જ સિદ્ધ કરવી પડે છે.
          પ્રયાસો વગર કોઈ પણ પ્રેરણા પણ સાર્થક થતી નથી. સફળતા માટે પ્રયત્નો અને સંબંધો માટે પ્રેમ ક્યારેય ટાળવો નહીં, જિંદગીમાં કંઈ પણ ટાળવા જેવું હોય તો એ માત્ર અને માત્ર ટાળવાની વૃત્તિ છે!
          કામને ટાળવાની વૃત્તિને ટાળી દો પછી કંઈ જ ટાળવા જેવું નથી. જે છોડવા જેવું છે એને છોડો એટલે પછી જે બચશે એ સારું જ હશે. માણસનો પ્રોબ્લેમ એ છે કે એ તો આનંદ અને સુખને પણ ટાળતો રહે છે. આમ કરીશ એટલે મજા આવશે, આટલું થઈ જશે એટલે હું મારી જાતને સુખી ફીલ કરીશ. તમે વિચારજો, અત્યારે અને આ સમયે શું પ્રોબ્લેમ છે?
          મોટાભાગે કંઈ પ્રોબ્લેમ હોતા નથી આપણે પ્રોબ્લેમને માથે લઈને ફરતાં હોઈએ છીએ અને હંમેશાં એવું વિચારતા રહીએ છીએ કે આ પોટલું ઊતરી જશે એટલે મને હળવાશ લાગશે.
          હું સુખી છું અને હું મજામાં છું એવો વિચાર અને એ સ્વીકારવાની તૈયારી જ સુખ છે. તમે જેને ચિંતા કે દુ:ખ માનો છો એ માત્ર એક પરિસ્થિતિ કે સંજોગ હોય છે. તમે ધારો ત્યારે આ સ્થિતિને બદલી શકતા નથી, સમય આને ત્યારે એ સંજોગો આપોઆપ બદલાતા હોય છે. આ સ્થિતિ પણ બદલાવવાની છે, હું શા માટે દુ:ખી થાઉ છું એવું જે વિચારી શકે છે એ કાયમ માટે સુખી રહી શકે છે.
          સુખ એ એક માનસિકતા છે અને દુ:ખ એ એક પરિસ્થિતિ છે. પરિસ્થિતિનો સ્વભાવ જ બદલવું છે પણ એ માનસિકતા નહીં બદલે તો સુખ આવશે કે સુખ હશે તેનો પણ અહેસાસ નહીં થાય.
          આપણે દરેક વાતમાં રાહ જોતાં રહીએ છીએ. ત્યાં સુધી કે પ્રેમની કબૂલાત કરવામાં અને માફી માંગવામાં પણ આપણે મુદ્દત નાખતા રહીએ છીએ. પ્રેમ કરવા, વખાણ કરવા, કોઈને શાબાશી આપવા કે કોઈની માફી માંગવા માટે પણ સમયની રાહ ન જુઓ. અત્યારે જ રાઈટ ટાઈમ છે. સારા કામની શરૂઆત અને સારા વર્તનના પ્રારંભ માટે દરેક ટાઈમ શ્રેષ્ઠ જ હોય છે.
          સફળ લોકોની સફળતા માત્ર એક જ વાકયમાં બયાન કરવી હોય તો કહેવું જોઈએ કે એ લોકો તેના નિશ્ચયમાં અડગ અને ત્વરિત હતા. આપણે લોકો નિશ્ચય તો કરીએ છીએ પણ પછી તેના અમલને પેન્ડિંગ રાખી દઈએ છીએ.
          આજનો દિવસ શુભ છે અને અત્યારનો સમય જ બેસ્ટ છે, કોઈ સિદ્ધિ કે સફળતા પ્રયત્નો વગર નથી મળતી. હાથની રેખાઓમાં રસ્તા નથી હોતા, રસ્તા માણસે પોતે બનાવવા પડે છે. નસીબને પણ જો આપણે આપણાં પ્રામાણિક પ્રયાસોથી ચમકાવતા ન રહીએ તો નસીબ પણ કટાઈ જાય.
          તમારે જે કરવું છે એ અત્યારે જ કરો, સફળતા આપોઆપ તમારી નજીક સરકી આવશે. અત્યારે જ રાઈટ ટાઈમ છે અને આટલો સારો સમય પછી ક્યારેય આવવાનો નથી!

છેલ્લો સીન:
ઘંટીનો પથ્થર અને માણસનું નસીબ હંમેશાં ગોળગોળ ફર્યા જ કરે છે, જો માણસ પાસે દળવાનું કંઈ ન હોય તો એ પોતાને જ દળી નાખે છે. - વોન લોન્ગો

2010-04-09T05:25:00.000-07:00

નિયત સફા તો હરતરફ નફા

CHINTAN NI PALE By Krishnakant Unadkat

દુશ્મની જમ કર કરો લેકિન યે ગુંજાઇશ રહે,

જબ કભી હમ દોસ્ત હો જાયે તો શર્મિંદા ન રહે

- બશીર બદ્ર

બહારગામ જતાં હતા ત્યારે હાઇવે પર એક ટ્રકે અમારી કારથી ઓવરટેક લીધો. ટ્રકની પાછળ મોટા અક્ષરે લખ્યું હતું: ‘નિયત સફા તો હરતરફ નફા’. વિચાર આવી ગયો કે ટ્રકના ડ્રાયવરે આવું શા માટે લખ્યું હશે?

            યોગાનુયોગ, હાઈવેની એક હોટલ પર રોકાયા ત્યારે એ ટ્રક પણ ત્યાં જ હતો. આ ટ્રક પંજાબ પાસિંગનો હતો. ડ્રાયવર પાસે જઈને પૂછ્યું કે, તમે ટ્રક પાછળ આવું શા માટે લખ્યું છે? અને તેનો મતલબ શું છે? શીખ ડ્રાઈવરે પંજાબી મિશ્રણવાળા હિંદીમાં મતલબ સમજાવ્યો. તેની વાતનો અર્થ એવો હતો કે, માણસની નિયત એટલે કે દાનત સાફ હોય તો દરેક બાજુએથી ફાયદો જ થાય છે!
          તેણે સરસ વાત કરી, ‘આ વાક્ય મારા મોટાભાઈએ મને કહ્યું હતું. મારો મોટોભાઈ ચંદીગઢની એક કંપનીના ખાનગી બગીચામાં વોચમેન છે. રાતે બગીચો બંધ થઈ જાય પછી એ એકલો જ હોય છે. એક રાતે બે માણસો બગીચામાં આવ્યા. તેણે મારા ભાઈને કહ્યું કે, રાતે બગીચામાં કોઈ હોતું નથી. તું અમને રાતના સમયે બગીચામાં જુગાર રમવા દે તો અમે તને રોજના સો રૂપિયા આપશું. મારા ગરીબ ભાઈ માટે રોજના સો રૂપિયા એ નાની વાત નથી
          ભાઈએ પેલા બે માણસોને ચોખ્ખા શબ્દોમાં ના પાડીને કહ્યું કે, આ બગીચામાં તમારે કરવા છે એવા કોઈ ધંધા ન થાય એટલે જ મને અહીં રાખ્યો છે. હું માથે રહીને એવું કરવા દઉ તો વાહે ગુરુ મને કોઈ દિવસ માફ ન કરે.
          હું ટ્રકનો માલીક નથી. ડ્રાઈવર છું. ટ્રકના માલિકને પૂછ્યું કે હું આ વાક્ય ટ્રકની પાછળ લખાવું? માલિકે કહ્યું કે, ટ્રક મારો છે પણ ચલાવે તો તું જ છે, એ નાતે આ ટ્રક તારો છે. તારે લખાવવું હોય તો લખાવ, મને વાંધો નથી, પણ એક વાત યાદ રાખજે, નિયત સાફ હોય અને આખી જિંદગી નિયત સાફ રાખવાનો હોય તો જ લખાવજે!
          સાંજે જ ટ્રકમાં હું આ વાક્ય લખાવી આવ્યો. સાચું કહું, ટ્રકમાં માલની હેરફેર કરતી વખતે અનેક વખત માલમાં ગોલમાલ કરવાની, ખોટો અકસ્માત કરીને વળતર મેળવવાની અને બીજી ઘણી લાલચો મને અપાઈ છે પણ આ વાક્ય મને કંઈ ખરાબ કે ખોટું કરતાં રોકે છે. એમ સમજો કે આ વાક્ય મારા માટે મારી નોકરીની પોલીસી બની ગઈ છે!’
          નાના માણસોની ફિલોસોફી નાની હોતી નથી. ઘણીવખત મહાનતા અને માનવતાના સાચા દર્શન નાના લોકોના મોટા દિલમાં જ થાય છે. માણસની દાનત જ એ નક્કી કરે છે કે આપણી પ્રામાણિકતા, આપણી નિષ્ઠા, આપણું સત્ય, આપણી સંવેદના અને આપણી સમજદારીને આપણે કઈ દિશા તરફ વાળી છે.
          લાલચને જો પહેલી વખત જ રોકીએ નહીં તો એ ઘરમાં ઘૂસી આવે છે અને પછી ક્યારેય ઘરની બહાર નીકળતી નથી. લાલચને કાઢવી અઘરી છે એટલે જ એ વાતની તકેદારી રાખવી પડે કે લાલચને ઘૂસવા જ ન દેવી. કોઈપણ પાપ હોય એ પહેલી વખત કનડે છે, ત્યારે જો તેને રોકવામાં ન આવે તો એ આપણને ગમવા માંડે છે. એવા ઘણાં લોકો આપણી આજુબાજુમાં હોય છે જેને પાપ સાથે પાક્કી દોસ્તી હોય છે, આવા લોકો અંતે પોતાના જ દુશ્મન બની જતાં હોય છે!
          માણસ સારો કે ખરાબ હોતો નથી. માણસ માણસ જ હોય છે. માણસના વિચારો અને દાનત જ તેને સારો કે ખરાબ બનાવે છે. માણસની કોઈ છાપ એમને એમ ઊભી થતી નથી. માણસ પોતાની છાપ પોતે જ ઉભી કરતો હોય છે. તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ઘરમાં, ઓફિસમાં અને મિત્ર વર્તુળમાં તમારી છાપ કેવી છે? આમ તો દરેક માણસને પોતાની છાપ સારી જ લાગતી હોય છે.
          આપણે આપણી નિયત સાથે કેટલાં વફાદાર હોઈએ છીએ? માત્ર કામ કે ધંધામાં જ નહીં, શું સંબંધોમાં પણ આપણી નિયત સાફ હોય છે? આપણાં સંબંધો પ્રત્યે આપણી કેટલી વફાદારી છે? આપણાં લોકોને પણ ઘણી વખત આપણે પ્યાદાં તરીકે ઉપયોગ કરીને ચાલ રમતા હોઈએ છીએ.
          લોકો મારી જ વાત માને, લોકો મારી જ સલાહ લે, લોકો હું કહું એમ જ કરે, એવી દાનત પણ સત્તાની લાલસાનો જ એક ભાગ છે. કોઈને કંટ્રોલમાં રાખવાથી સંબંધો નભતા નથી. કદાચ કોઈ મજબૂરીના કારણે કેટલાંક લોકો આપણાં પાંજરામાં પુરાયેલા હોય છે પણ મજબૂરીના પાંજરાનું બારણું ખૂલે કે તરત જ એ પંખી આકાશમાં ઊડી જાય છે. પછી પોતે જ બનાવેલા પાંજરામાં માણસ પોતે જ ક્યારે પુરાઈ જાય છે એની સમજ ખુદ પોતાને જ પડતી નથી.
          દાનત એ એક અવો અરીસો છે જેને આપણે દરરોજ સાફ કરવો પડે છે. દાનત સાફ રાખવાથી કદાચ કોઈ નફો કે ફાયદો ન થાય એવું બને પણ ખોટ કે નુકસાન તો નહીં જ થાય! સંબંધો અને કર્તવ્યમાં નિયત સાફ રાખો.
          માણસે પોતાનું સારાપણું સાબિત કરવાની જરુર નથી, એ તો આપોઆપ જ થઈ જાય છે. અને તેનો બધો જ આધાર એક જ વાત પર છે કે, આપણી નિયત કેટલી ‘સફા’ એટલે કે સારી છે!

છેલ્લો સીન:
આપણી દાનત ચમત્કારિક રીતે આપણો સ્વભાવ બની જાય છે.
                                                                               - શેક્સપિયર.

2010-04-01T05:15:00.000-07:00

ચમત્કાર એટલે શું ?

Krishnakant Unadkat, Chintan ni pale

શ્રદ્ધા જ મારી લઇ ગઇ મંજિલ ઉપર મને,

રસ્તો ભૂલી ગયો તો દિશાઓ ફરી ગઇ.

-ગની દહીંવાળા

            ચમત્કાર વિશે સાવ સીધી સાદી અને સરળ ફિલોસોફી એ છે કે, ચમત્કાર થતાં નથી પણ ચમત્કાર કરવા પડે છે. દરેક વ્યક્તિમાં ચમત્કાર કરવાની શક્તિ છે પણ બહુ ઓછા લોકો એ વાત સમજે છે કે તેનામાં પણ ચમત્કાર કરવાની શક્તિ છે. મોટાભાગે માણસો પોતાની શક્તિઓ વિશે જ સભાન હોતા નથી.
             યસ, આઇ કેન ડુ ધીસ, તમારા સબ કોન્સિયન્સ માઇન્ડમાં આવો એક મેસેજ ફીડ કરી દો. મારે આ કરવું છે, મારે સફળ થવું છે, મારે સિદ્ધિ મેળવવી છે, આવો સંકલ્પ તમારા મનને સતત આપતાં રહો. એ પછી તમે તમારા પ્રયત્નો પ્રત્યે વફાદાર રહો. જ્યારે સફળતા મળશે ત્યારે તમને આ સફળતા ચમત્કાર જેવી લાગશે. ચમત્કાર એટલે બીજું કંઇ નહીં પરંતુ આપણી જાત સાથે અને આપણા પ્રયત્નો સાથે આપણી વફાદારી.
             કોઇપણ સફળ માણસને પૂછો કે તમને ખબર હતી કે, તમે આ સફળતા પ્રાપ્ત કરી શકશો? જો એ વ્યક્તિ ખરેખર નિખાલસ હશે તો કહેશે કે, ના મને ખબર ન હતી. સફળ થવાની ઇચ્છા મારામાં હતી અને એ મુજબ મેં મારા પ્રયત્નો ચાલુ રાખ્યા. ઘણી વખત આપણે એવું સાંભળીએ છીએ કે પ્રયત્નો કરવાના અને પરિણામ કુદરત પર છોડી દેવાનું.
           તેમાં સાચી વાત પ્રયત્નો કરવાની જ છે. જે વફાદારી અને નિષ્ઠાપૂર્વક પ્રયત્નો કરે છે તેને કુદરત આપોઆપ મદદ કરે છે. કુદરતને પણ મદદ કરવી જ હોય છે, તમે પ્રયત્નો તો શરૂ કરો. જેને પોતાના પ્રયત્નોમાં શંકા હોય છે એ ક્યારેય સફળ થતો નથી.
          યાદ રાખો, કોઇ સફળતા નિર્ધારિત હોતી નથી એટલે જ સફળતા મળે ત્યારે એ ચમત્કાર જેવી લાગે છે. ક્રિકેટર યુવરાજ ર૦ - ર૦ મેચમાં એક ઓવરના છ એ છ બોલમાં છ સિક્સર ફટકારી હતી. એક ટી.વી. એડમાં આ ક્રિકેટર એવું કહે છે કે, મેં તો ક્યારેય પ્રેકિટસ વખતે પણ છ બોલમાં છ સિકસ મારી નહોતી!
         તો પછી આ ચમત્કાર કેવી રીતે થયો ? તમે જો દિલથી પૂરા પ્રયત્નો કરો તો તમને અંદાજ ન હોય એવી રીતે કુદરત તમારી પડખે આવીને ઊભી રહે છે. માણસને એવું લાગે છે કે, જાણે કોઇ ચમત્કાર થયો. હકીકતે એ પ્રયત્નોનું જ શ્રેષ્ઠ ફળ હોય છે.
          આવી જ વાત ક્રિકેટર અનિલ કુંબલેએ પણ કરી હતી. દિલ્હીના ફિરોઝશા કોટલા મેદાન પર પાકિસ્તાન સામે ક્રિકેટ મેચ રમતી વખતે અનિલ કુંબલેએ દસે દસ વિકેટ ઝડપી હતી. દસમી વિકેટ ઝડપી ત્યારે તેને સમજાતું ન હતું કે શું થઇ રહ્યું છે! માણસને ઘણી વખત એવું લાગે છે કે, કોઇ અજાણી શક્તિ તેને મદદ કરી રહી છે, સાચી વાત એ હોય છે કે તમે બસ પ્રયત્નો કરતા રહો, અજાણી શક્તિ આપોઆપ મદદ કરશે.
         કવિ અને લેખક ગુલઝારને તેના ગીત ‘જય હો’ માટે ઓસ્કાર એવોર્ડ મળ્યો. એવોર્ડ જાહેર થયો પછી એક પત્રકારે ગુલઝારને સવાલ કર્યો કે, તમે જ્યારે આ ગીત લખ્યું ત્યારે તમને અંદાજ હતો કે આ ગીતને ઓસ્કાર મળશે? ગુલઝારે કહ્યું કે, જ્યારે સર્જન થાય ત્યારે કોઇને એ અંદાજ નથી હોતો કે આ ગીત આટલું પોપ્યુલર કે એવોર્ડ વિનર બનશે.
          તેનાથી પણ મોટી વાત ગુલઝારે એ કરી કે હું તો દરેક ગીત એટલા દિલથી જ લખું છે જેટલા દિલથી ‘જય હો’ લખ્યું હતું. કદાચ ‘જય હો’ કરતાં પણ વધુ સુંદર રચનાઓ મેં લખી છે પણ એવોર્ડ આ ગીતને મળ્યો. હકીકત એ છે કે એવોર્ડ સમગ્ર સર્જનને મળતો હોય છે, કોઇ એક ગીત તો માત્ર નિમિત્ત બને છે.
        ઘણી વખત એવું પણ બને છે કે, આપણે જેના માટે ખૂબ જ મહેનત કરી હોય તેમાં સફળ ન થઇએ અને પછી અચાનક જ થોડાક પ્રયત્નોમાં કોઇ સફળતા મળી જાય છે. આપણે એવું કહીએ છીએ કે જેમાં ધાર્યું હતું એમાં સફળતા ન મળી અને બીજી ઘટનામાં સાવ અચાનક જ અણધારી સફળતા મળી ગઇ. હકીકતે, એ પ્રયત્નો અને ધગશનો સરવાળો જ હોય છે.
         આપણે ધારીએ એમાં જ સફળતા મળે એ જરૂરી નથી. દરેક પીસ ‘માસ્ટર પીસ’ હોઇ ન શકે પણ ‘માસ્ટર પીસ’માં અગાઉના તમામ પીસનો થોડો થોડો અંશ હોય છે. એટલે જ કહેવાય છે કે તમે બસ પ્રયત્નો કરતાં રહો, તમને કલ્પના પણ નહીં હોય એ રીતે તમને સફળતા મળી જશે.
         પ્રેમ અને સંબંધોનું પણ એવું જ છે. તમે તમારા વર્તન અને વિશ્વાસ પર કાયમ રહો, તમારો સંબંધ એક દિવસ સાર્થક થશે જ. એક પ્રેમીએ કહ્યું હતું કે, હું તો બસ એને પ્રેમ કરતો રહું છું, એને પ્રેમ કરવો ન હોય તો એની મરજી. પણ મને મારા પ્રેમ ઉપર શ્રદ્ધા છે. એક દિવસ એનો પડઘો પડશે જ. તમે તમારા વર્તન અને પ્રયત્ન ઉપર શ્રદ્ધા રાખો, પડઘો પડશે. એ પડઘો જ્યારે ઝીલાશે ત્યારે તમને થશે કે, ચમત્કાર જેવું કંઇક હોય છે ! માણસે માત્ર ચમત્કાર કરવાની પોતાની શક્તિને પીછાણવાની હોય છે... ?‘
છેલ્લો સીન-
સદભાગ્ય હંમેશાં પરિશ્રમની સાથે અને પાછળ જ હોય છે. - ગોલ્ડ સ્મિથ